Til handverkarar og arbeidarar

Fleire aviser har gått til åtak på meg for augo dykkar. Vil de ikkje lese forsvaret mitt?

Eg er ikkje mistenksam. Når ein mann skriv eller talar, trur eg at han meiner det han seier.

Likevel, kor mykje eg enn les og les om att avisene eg svarar på, synest eg å oppdage sørgjelege tendensar i dei.

Kva dreidde det seg om? Om å undersøkje kva som er mest gunstig for dykk, restriksjonen eller fridomen.

Eg trur det er fridomen, – dei trur det er restriksjonen; – det er opp til kvar av oss å prove tesen sin.

Var det naudsynt å insinuere at vi er agentar for England, for Sør-Frankrike, for regjeringa?

Sjå kor lett det ville vere for oss å gje skuldingane tilbake på dette området.

Vi er, seier dei, agentane til engelskmennene, fordi nokre av oss har brukt orda meeting og free-trader!

Og brukar ikkje dei orda drawback og budget?

Vi etterliknar Cobden og det engelske demokratiet!

Og dei, parodierer ikkje dei Bentinck og det britiske aristokratiet?

Vi låner fridomens lære frå det perfide Albion!

Og dei, låner ikkje dei spissfindigheitene til vernet derifrå?

Vi følgjer impulsen frå Bordeaux og Sør-Frankrike!

Og dei, tener ikkje dei grådigskapen i Lille og Nord-Frankrike?

Vi fremjar dei løynde planane til ministeriet, det som vil leie merksemda bort frå politikken sin!

Og dei, fremjar ikkje dei interessene til sivillista, ho som tener meir på vernesystemet enn nokon annan i verda?

De ser altså godt at om vi ikkje forakta denne nedrakkingskrigen, ville det ikkje mangle oss på våpen.

Men det er ikkje det saka gjeld.

Spørsmålet, og eg skal ikkje miste det av syne, er dette:

Kva er best for dei arbeidande klassane: å vere frie, eller ikkje å vere frie til å kjøpe utanfrå?

Arbeidarar, ein seier til dykk: «Dersom de er frie til å kjøpe utanfrå det de no lagar sjølve, vil de ikkje lage det lenger; de vil stå utan arbeid, utan løn og utan brød; det er altså for dykkar eige beste at ein innskrenkar fridomen dykkar.»

Denne innvendinga kjem att i alle former. Ein seier til dømes: «Dersom vi kler oss i engelsk klede, dersom vi lagar plogane våre av engelsk jern, dersom vi skjer brødet vårt med engelske knivar, dersom vi tørkar hendene våre på engelske handklede, kva blir det då av dei franske arbeidarane, kva blir det av det nasjonale arbeidet?»

Sei meg, arbeidarar, dersom ein mann stod på hamna i Boulogne og sa til kvar engelskmann som gjekk i land: Vil De gje meg desse engelske støvlane, så gjev eg Dykk denne franske hatten? – Eller: Vil De avstå meg denne engelske hesten, så avstår eg Dykk denne franske tilburyen? – Eller: Behagar det Dykk å byte denne maskinen frå Birmingham mot denne pendelklokka frå Paris? – Eller òg: Passar det Dykk å byte dette kolet frå Newcastle mot denne vinen frå Champagne? – Eg spør dykk: føresett at mannen vår la eit visst skjøn i framlegga sine, kan ein seie at vårt nasjonale arbeid, teke under eitt, ville bli påverka av det?

Ville det bli det meir om det var tjue slike tenestetilbydarar i Boulogne i staden for éin, om det vart gjort ein million byte i staden for fire, og om ein lét kjøpmennene og pengane kome inn for å lette dei og mangfaldiggjere dei i det uendelege?

No, anten eit land kjøper av eit anna i stort for å selje vidare i smått, eller i smått for å selje vidare i stort, så vil ein, om ein følgjer saka heilt til botnar, alltid finne at handelen ikkje er anna enn ei samling av byte mot byte, produkt mot produkt, tenester mot tenester. Dersom altså eitt byte ikkje skadar det nasjonale arbeidet, sidan det inneber like mykje nasjonalt arbeid gjeve som utanlandsk arbeid motteke, vil hundre tusen millionar byte ikkje skade det meir.

Men kvar blir det av vinsten? vil de seie. – Vinsten ligg i å gjere best mogleg bruk av ressursane i kvart land, slik at ei og same mengd arbeid overalt gjev meir tilfredsstilling og velferd.

Det finst nokre som brukar ein underleg taktikk overfor dykk. Dei byrjar med å vedgå at det frie systemet er forbodssystemet overlegent, utan tvil for å sleppe å forsvare seg på det området.

Deretter peikar dei på at det i overgangen frå det eine systemet til det andre vil skje ei viss forskyving av arbeid.

Så breier dei seg ut om lidingane som denne forskyvinga etter deira meining må føre med seg. Dei overdriv dei, dei forstørrar dei, dei gjer dei til hovudsaka i spørsmålet, dei framstiller dei som det einaste og endelege resultatet av reforma, og freistar slik å verve dykk under fana til monopolet.

Det er elles ein taktikk som har vore sett i teneste for alle misbruk; og eg må truskuldig vedgå éin ting: at han alltid bringar venene av reformer i forlegenheit, sjølv av dei reformene som er mest nyttige for folket. – De skal straks forstå kvifor.

Når eit misbruk finst, innrettar alt seg etter det.

Utkomet til nokre menneske knyter seg til det, andre sitt til desse att, og så andre att, og det dannar ein stor bygning.

Vil de røre ved det? Alle skrik opp, og – merk dykk dette godt – skrikarane ser alltid ved første augnekast ut til å ha rett, fordi det er lettare å vise forstyrringa som må følgje med reforma, enn ordninga som må kome etter henne.

Tilhengjarane av misbruket fører fram einskilde fakta; dei nemner ved namn dei personane, og leverandørane deira og arbeidarane deira, som kjem til å bli råka, – medan den stakkars reformatoren berre kan vise til det allmenne vel som umerkeleg skal breie seg i massane. – Det gjer på langt nær like mykje inntrykk.

Er det såleis tale om å avskaffe slaveriet? – «Ulukkelege!» seier ein til dei svarte, «kven skal heretter gje dykk mat? Oppsynsmannen deler ut piskeslag, men han deler òg ut maniok.»

Og slaven saknar lenkja si, for han spør seg: Kvar skal maniokken kome frå?

Han ser ikkje at det ikkje er oppsynsmannen som gjev han mat, men hans eige arbeid, som òg gjev oppsynsmannen mat.

Då ein i Spania reformerte klostera, sa ein til tiggarane: «Kvar skal de finne suppa og vadmålet? Prioren er forsynet dykkar. Er det ikkje svært bekvemt å vende seg til han?»

Og tiggarane sa: «Det er sant. Dersom prioren dreg, ser vi godt kva vi mistar, men vi ser ikkje kva som kjem i staden.»

Dei la ikkje merke til at om klostera gav almisser, så levde dei av dei; slik at folket hadde meir å gje dei enn å få av dei.

På same måte, arbeidarar, legg monopolet umerkeleg skattar på skuldrene til dykk alle, og så, med utbytet av desse skattane, set det dykk i arbeid.

Og dei falske venene dykkar seier til dykk: Dersom det ikkje fanst noko monopol, kven skulle då setje dykk i arbeid?

Og de svarar: Det er sant, det er sant. Arbeidet monopolistane skaffar oss, er sikkert. Lovnadene til fridomen er usikre.

For de ser ikkje at ein først lurer pengar frå dykk, og at ein deretter gjev dykk ein del av desse pengane tilbake mot arbeidet dykkar.

De spør kven som skal setje dykk i arbeid? Nå, for pokker! de skal gje kvarandre arbeid! Med pengane ein ikkje lenger tek frå dykk, vil skomakaren kle seg betre og setje skreddaren i arbeid. Skreddaren vil skifte ut skotyet sitt oftare og setje skomakaren i arbeid. Og slik vidare for alle yrke.

Ein seier at med fridomen vil det bli færre arbeidarar i gruvene og spinneria.

Eg trur det ikkje. Men dersom det skjer, så er det nødvendigvis fordi det vil bli fleire som arbeider fritt på sitt eige kammers og i sola.

For dersom desse gruvene og spinneria, som ein seier, berre held seg oppe ved hjelp av skattar som er lagde på alle til deira fordel, så vil alle få det rommelegare når desse skattane er avskaffa, og det er velstanden til alle som gjev næring til arbeidet til kvar einskild.

Tilgje meg at eg dveler enda litt ved dette provet. Eg skulle så gjerne sjå dykk på fridomens side!

I Frankrike gjev kapitalen som er sett inn i industrien, lat oss gå ut frå, 5 prosent forteneste. – Men her er Mondor, som har 100 000 franc i ein fabrikk som gjev han 5 prosent tap. – Frå tap til vinst er skilnaden 10 000 franc. – Kva gjer ein? – Ganske stilt fordeler ein på dykk ein liten skatt på 10 000 franc som ein gjev til Mondor; de merkar det ikkje, for saka er svært behendig forkledd. Det er ikkje skatteoppkrevjaren som kjem og bed dykk om dykkar del av skatten; men de betaler han til Mondor, jernverkseigaren, kvar gong de kjøper øksene, murskeiene og høvlane dykkar. – Deretter seier ein til dykk: Dersom de ikkje betaler denne skatten, vil Mondor ikkje lenger setje folk i arbeid; arbeidarane hans, Jean og Jacques, vil stå utan arbeid. For søren! dersom ein gav dykk skatten tilbake, ville ikkje de sjølve setje folk i arbeid, og det for eiga rekning?

Og dessutan, ver rolege: når han ikkje lenger har denne mjuke puta av pristillegg gjennom skatten, vil Mondor streve for å gjere tapet sitt om til overskot, og Jean og Jacques vil ikkje bli sagde opp. Då vil alt vere vinst for alle.

De vil kanskje insistere og seie: «Vi forstår at det etter reforma i det store og heile vil bli meir arbeid enn før; men i mellomtida vil Jean og Jacques stå på gata.»

Til det svarar eg:

1. Når arbeidet berre forskyv seg for å auke, står ikkje ein mann med mot og armar lenge på gata;

2. Ingenting hindrar staten i å setje av nokre midlar for i overgangen å førebyggje ei arbeidsløyse som eg for min del ikkje trur på;

3. Endeleg, dersom det for å kome opp av eit hjulspor og inn i ein tilstand som er betre for alle, og framfor alt meir rettferdig, absolutt er naudsynt å trasse nokre tunge augneblinkar, så er arbeidarane reie, eller så kjenner eg dei dårleg. Gud gje at det same galdt fabrikkeigarane!

Kva no! fordi de er arbeidarar, er de då ikkje intelligente og moralske? Det ser ut til at dei påståtte venene dykkar gløymer det. Er det ikkje påfallande at dei handsamar eit slikt spørsmål for augo dykkar, snakkar om løner og interesser, utan så mykje som å uttale ordet rettferd? Dei veit likevel godt at restriksjonen er urettferdig. Kvifor har dei då ikkje mot til å gjere dykk merksame på det og seie til dykk: «Arbeidarar, ein urett rår i landet, men han gagnar dykk, han må støttast.» – Kvifor? Fordi dei veit at de ville svare: Nei.

Men det er ikkje sant at denne uretten gagnar dykk. Lån meg merksemda dykkar nokre augneblinkar til, og døm sjølve.

Kva er det ein vernar i Frankrike? Ting som blir laga av store fabrikkeigarar i store fabrikkar: jern, kol, klede, tekstilar, og ein seier til dykk at det ikkje er i interessa til fabrikkeigarane, men i dykkar, og for å sikre dykk arbeid.

Likevel, kvar gong det utanlandske arbeidet melder seg på marknaden vår i ei form som kan skade dykk, men som tener dei store fabrikkeigarane, slepper ein det då ikkje inn?

Finst det ikkje i Paris tretti tusen tyskarar som lagar klær og sko? Kvifor lèt ein dei slå seg ned ved sida av dykk, når ein avviser kledet? Fordi kledet blir laga i store fabrikkar som høyrer til fabrikantar som er lovgjevarar. Men klæra blir laga på kammerset av arbeidarar. For å gjere ull om til klede vil desse herrane ikkje ha nokon konkurranse, fordi det er deira eige handverk; men for å gjere klede om til klær godtek dei han gjerne, fordi det er de som har det handverket.

Då ein bygde jernbaner, avviste ein dei engelske skjenene, men ein henta inn engelske arbeidarar. Kvifor? Å, det er ganske enkelt: fordi dei engelske skjenene konkurrerer med dei store fabrikkane, og dei engelske armane berre konkurrerer med armane dykkar.

Vi, vi krev ikkje at ein avviser dei tyske skreddarane og dei engelske anleggsarbeidarane. Vi krev at ein slepper inn kledet og skjenene. Vi krev rettferd for alle, likskap for lova for alle!

Det er ei hån å kome og seie til oss at tollrestriksjonen har fordelen dykkar for auge. Skreddarar, skomakarar, tømrarar, snikkarar, murarar, smedar, kjøpmenn, kolonialhandlarar, urmakarar, slaktarar, bakarar, tapetserarar, modistar, eg utfordrar dykk til å nemne meg éin einaste måte restriksjonen gagnar dykk på, og når de vil, skal eg nemne dykk fire måtar han skadar dykk på.

Og når alt kjem til alt, denne sjølvfornektinga som avisene dykkar tillegg monopolistane, sjå kor sannsynleg ho er.

Eg trur ein kan kalle det naturlege nivået på lønene det som naturleg ville innstille seg under fridomens regime. Når ein altså seier til dykk at restriksjonen gagnar dykk, er det som om ein sa til dykk at han legg eit overskot til dei naturlege lønene dykkar. No må eit utanomnaturleg lønsoverskot takast ein eller annan stad frå; det fell ikkje ned frå månen, og det må takast frå dei som betaler det.

De blir altså leidde til denne konklusjonen: at vernesystemet, ifølgje dei påståtte venene dykkar, vart skapt og sett til verda for at kapitalistane skulle ofrast for arbeidarane.

Sei meg, er det sannsynleg?

Kvar er då plassen dykkar i pærskammeret? Når har de sete i Palais-Bourbon? Kven har rådspurt dykk? Kvar fekk de denne ideen om å innføre vernesystemet frå?

Eg høyrer de svarar meg: Det er ikkje vi som har innført det. Akk! vi er verken pærar eller deputerte, eller statsrådar. Det er kapitalistane som har gjort det.

Ved den store Gud i himmelen! Då var dei sanneleg i godt lune den dagen! Kva! kapitalistane har laga lova; dei har innført forbodssystemet, og det for at de, arbeidarar, skulle tene på deira kostnad!

Men her er noko som er enda merkelegare.

Korleis har det seg at dei påståtte venene dykkar, som i dag snakkar til dykk om godleiken, gåvmilda og sjølvfornektinga til kapitalistane, uopphøyrleg klagar over at de ikkje nyt dei politiske rettane dykkar? Frå deira synspunkt, kva skulle de kunne bruke dei til? – Kapitalistane har monopol på lovgjevinga; det er sant. Takk vere dette monopolet har dei tilkjent seg sjølve monopolet på jern, klede, lerret, kol, trevirke og kjøt; det er òg sant. Men her kjem dei påståtte venene dykkar og seier at kapitalistane, ved å handle slik, har ribba seg sjølve utan å vere nøydde til det, for å gjere dykk rike utan at de hadde nokon rett til det! Sanneleg, om de var veljarar og deputerte, ville de ikkje ordne sakene dykkar betre; de ville ikkje eingong ordne dei så godt.

Dersom den industrielle ordninga som styrer oss, er laga i dykkar interesse, så er det altså eit svik å krevje politiske rettar for dykk; for desse demokratane av eit nytt slag kjem aldri ut av dette dilemmaet: lova, laga av borgarskapet, gjev dykk meir eller gjev dykk mindre enn dei naturlege lønene dykkar. Gjev ho dykk mindre, bedreg dei dykk når dei bed dykk støtte henne. Gjev ho dykk meir, bedreg dei dykk att når dei oppmodar dykk til å krevje politiske rettar, medan borgarskapet gjer offer for dykk som de, i ærlegdomen dykkar, ikkje ville våge å røyste for.

Arbeidarar, Gud forby at dette skriftet skulle få den verknaden å så spirer av forbitring mot dei rike klassane i hjarta dykkar! Dersom dårleg forståtte eller oppriktig skremde interesser framleis støttar monopolet, så lat oss ikkje gløyme at det har rota si i villfaringar som kapitalistar og arbeidarar har felles. Så langt frå å hisse dei opp mot kvarandre, lat oss arbeide for å føre dei nærare kvarandre. Og kva må gjerast for det? Dersom det er sant at dei naturlege samfunnstendensane verkar saman for å viske ut ulikskapen mellom menneska, trengst det berre å la desse tendensane verke, fjerne dei kunstige hindringane som opphevar verknaden av dei, og la tilhøva mellom dei ulike klassane byggjast på prinsippet om rettferd, som, i alle fall i mitt sinn, fell saman med prinsippet om fridom.