Skatteoppkrevjaren

Jacques Bonhomme, vinbonde;

Herr Lasouche, skatteoppkrevjar.

L. De har hausta tjue fat vin?

J. Ja, med mykje omsorg og sveitte.

— Ver så venleg å levere meg seks av dei, og av dei beste.

— Seks fat av tjue! du gode himmel! De vil ruinere meg. Og, om eg tør spørje, kva skal De bruke dei til?

— Det første skal leverast til kreditorane til staten. Når ein har gjeld, er det det minste ein kan gjere å betale rentene på henne.

— Og kvar er kapitalen blitt av?

— Det ville ta for lang tid å fortelje. Ein del blei i si tid gjord om til patroner som laga den vakraste røyken i verda. Ein annan del lønte menn som lét seg lemleste på framand jord etter å ha herja henne. Og då desse utgiftene så hadde drege venene våre fiendane hit til oss, ville dei ikkje dra av stad utan å ta med seg pengar, som måtte lånast.

— Og kva har eg att for det i dag?

— Tilfredsstillinga av å kunne seie:

Kor stolt eg er av å vere fransk, når eg ser på søyla!

— Det trengst eitt til å betale dei offentlege tenestene, sivillista, dommarane som får Dykk tilbake plogfora naboen vil tileigne seg, gendarmane som jagar tjuvar medan De søv, vegvaktaren som held vegen som fører Dykk til byen i stand, presten som døyper borna Dykkar, læraren som oppsed dei, og Dykkar audmjuke tenar, som ikkje arbeider for ingenting.

— Vel og bra, teneste for teneste. Det er ikkje noko å seie på det. Eg ville like gjerne gjere opp direkte med presten min og skulemeisteren min; men eg skal ikkje insistere på det, la gå med det andre fatet. Det er langt att til seks.

— Synest De det er for mykje med to fat som Dykkar del av utgiftene til hæren og marinen?

— Akk! det er lite, i høve til kva dei alt kostar meg; for dei har teke frå meg to søner eg elska inderleg.

— Ein må jo halde oppe likevekta mellom dei europeiske styrkane.

— Å, herregud! likevekta ville vere den same om ein overalt reduserte desse styrkane til det halve eller med tre fjerdedelar. Vi ville behalde borna våre og inntektene våre. Ein måtte berre bli samde.

— Ja; men ein blir ikkje samde.

— Det er det som forbløffar meg. For når alt kjem til alt, lid jo alle under det.

— Du har villa det sjølv, Jacques Bonhomme.

— De spøkjer, herr skatteoppkrevjar; har eg kanskje noko eg skulle ha sagt?

— Kven har De valt til deputert?

— Ein brav general, som snart blir marskalk om Gud gjev han liv.

— Og kva lever den brave generalen av?

— Av fata mine, vil eg tru.

— Og kva ville skje om han røysta for å redusere hæren og Dykkar del?

— I staden for å bli gjord til marskalk ville han bli sett på pensjon.

— Forstår De no at De sjølv har …

— La oss gå over til det femte fatet, er De snill.

— Dette går til Algerie.

— Til Algerie! Og ein forsikrar at alle muslimar er vinhatarar, barbarane! Eg har til og med ofte spurt meg sjølv om dei ikkje kjenner médoc fordi dei er vantru, eller, kva som er meir sannsynleg, om dei er vantru fordi dei ikkje kjenner médoc. Og forresten, kva tenester gjer dei meg til gjengjeld for denne ambrosiaen som har kosta meg så mykje arbeid?

— Ingen; difor er han heller ikkje meint for muslimar, men for gode kristne som kvar dag dreg over til Barbariet.

— Og kva gjer dei der som kan vere til nytte for meg?

— Utføre razziaar og bli utsette for dei; drepe og bli drepne; pådra seg dysenteri og kome heim for å bli behandla; grave ut hamner, bryte vegar, byggje landsbyar og folkesetje dei med maltesarar, italienarar, spanjolar og sveitsarar som lever av fatet Dykkar og mange andre fat som eg kjem tilbake for å be Dykk om.

— Miskunn! dette er for drygt, eg nektar Dykk fatet mitt rett ut. Ein vinbonde som gjorde slike galskapar, ville bli send til Bicêtre. Bryte vegar i Atlas, store Gud! når eg ikkje kan kome meg ut frå min eigen gard! Grave ut hamner i Barbariet når Garonne sandar att for kvar dag! Ta frå meg borna eg elskar, for å dra og plage kabylane! La meg betale husa, såkornet og hestane som blir gjevne til grekarar og maltesarar, når det er så mange fattige rundt oss!

— Fattige! nettopp, ein frir landet frå dette overskotet.

— Mange takk! ved å la kapitalen som kunne ha halde dei i live her, følgje etter dei til Algerie.

— Og dessutan legg De grunnlaget for eit stort imperium, De fører sivilisasjonen til Afrika, og De smykkar fedrelandet Dykkar med ei udødeleg ære.

— De er poet, herr skatteoppkrevjar; men eg er vinbonde, og eg nektar.

— Tenk på at De om eit tusen år eller så vil få att forskota Dykkar hundrefald. Det er det dei seier, dei som leier føretaket.

— I mellomtida bad dei først, for å dekkje utgiftene, berre om éi tønne vin, så to, så tre, og no er eg likna for eit heilt fat! Eg står fast på mitt nei.

— Det er for seint. Dykkar fullmektig har på Dykkar vegner fastsett ei løyving på eitt fat, eller fire heile tønner.

— Det er berre altfor sant. Fordømde veikskap! Det tyktest meg òg, då eg gav han fullmakta mi, at eg gjorde noko uvarsamt, for kva har vel ein general og ein vinbonde sams?

— De ser jo at det er noko de har sams, om ikkje anna så vinen De haustar og som han løyver seg sjølv, i Dykkar namn.

— Spott meg berre, eg fortener det, herr skatteoppkrevjar. Men ver no rimeleg, la meg i det minste behalde det sjette fatet. No er rentene på gjelda betalte, sivillista dekt, dei offentlege tenestene sikra, krigen i Afrika forlengd. Kva meir vil De ha?

— Ein prutar ikkje med meg. De skulle ha sagt frå om kva De ønskte, til herr generalen. No har han disponert over vinhausten Dykkar.

— Fordømde gamle brumlebasse! Men sei meg, kva vil De gjere med dette stakkars fatet, blomen i vinkjellaren min? Her, smak på denne vinen. Så mjuk han er, fyldig, kraftig, fløyelsmjuk, som eit silkeband! …

— Utmerkt! herleg! Han vil passe herr D…, kledefabrikanten, utmerkt.

— Herr D…, fabrikanten? Kva meiner De?

— At han vil få god nytte av han.

— Korleis? kva no? Fanden om eg forstår Dykk!

— Veit De ikkje at herr D… har grunnlagt eit storarta føretak, høgst nyttig for landet, som, når alt blir gjort opp, kvart år gjev eit monaleg tap?

— Eg synest inderleg synd på han. Men kva kan eg gjere med det?

— Kammeret har forstått at om det heldt fram slik, ville herr D… stå overfor valet mellom anten å drive betre eller å stengje fabrikken sin.

— Men kva har dei mislukka spekulasjonane til herr D… med fatet mitt å gjere?

— Kammeret har tenkt at om det gav herr D… litt vin henta frå kjellaren Dykkar, nokre hektoliter korn tekne hos naboane Dykkar, nokre sous trekte frå lønningane til arbeidarane, ville tapa hans bli til overskot.

— Oppskrifta er like ufeilbarleg som ho er sinnrik. Men, død og pine! ho er frykteleg urettferdig. Kva! herr D… skal dekkje tapa sine ved å ta vinen min?

— Ikkje akkurat vinen, men prisen. Det er det ein kallar oppmuntringspremiar. Men no står De der heilt forbløffa! Ser De ikkje den store tenesta De gjer fedrelandet?

— De meiner herr D…?

— Fedrelandet. Herr D… forsikrar at industrien hans blømer takka vere denne ordninga, og det er slik, seier han, at landet blir rikt. Det er det han tok opp att her om dagen i kammeret, som han er medlem av.

— Det er eit uhøyrt bedrag! Kva! ein tølpar set i gang eit tåpeleg føretak, han sløser bort kapitalen sin; og om han pressar nok vin eller korn ut av meg til å dekkje tapa sine og til og med skaffe seg forteneste, så skal ein sjå ei allmenn vinning i det!

— Sidan Dykkar befullmektiga har dømt det slik, står det berre att for Dykk å levere meg dei seks fata vin og å selje dei fjorten fata eg lèt Dykk behalde, så godt som mogleg.

— Det er mi sak.

— Saka er, ser De, at det ville vere svært beklageleg om De ikkje fekk ein høg pris for dei.

— Det skal eg syte for.

— For det er mange ting denne prisen skal strekkje til.

— Eg veit det, min herre, eg veit det.

— For det første, om De kjøper jern for å fornye spadane og plogane Dykkar, fastset ei lov at De skal betale jernverkseigaren dobbelt så mykje som det er verdt.

— Men kva no, er vi då i Schwarzwald?

— Dinest, om De treng olje, kjøt, lerret, steinkol, ull, sukker, vil kvar og ein, i kraft av lova, ta dobbelt så mykje av Dykk som dei er verde.

— Men det er forferdeleg, grufullt, avskyeleg!

— Kva nyttar desse klagene? De sjølv, gjennom Dykkar fullmaktshavar…

— La meg vere i fred med fullmakta mi. Eg har plassert henne underleg, det er sant. Men ein skal ikkje ta meg på det att, og eg skal la meg representere av gode og ærlege bønder.

— Pytt! De kjem til å velje den brave generalen om att.

— Eg, velje generalen om att, for at han skal dele ut vinen min til afrikanarane og fabrikantane?

— De kjem til å velje han om att, seier eg Dykk.

— Det er litt drygt. Eg vel han ikkje om att, om eg ikkje vil.

— Men De kjem til å ville, og De kjem til å velje han om att.

— La han berre prøve seg. Han skal få svar på tiltale.

— Vi får sjå. Adjø. Eg tek med meg dei seks fata Dykkar og skal fordele dei slik generalen har bestemt.