Post hoc, ergo propter hoc
England lid etter tollreforma, altså er det fridomen som har skulda? Bastiat peikar på to feilslåtte avlingar som den verkelege årsaka, viser at handelsfridomen tvert imot verkar som ei forsikring som spreier vondane, og avsluttar med den lækte spedalske som brekk begge armane og får skulda lagd på lækjedomen.
Det vanlegaste og det falskaste av alle resonnement.
Det viser seg verkelege lidingar i England.
Dette faktumet kjem i kjølvatnet av to andre:
Tollreforma;
Tapet av to avlingar på rad.
Kva for ei av desse to siste omstenda skal ein tilskrive den første?
Proteksjonistane let ikkje vere å utbryte: «Det er denne forbanna fridomen som gjer all skaden. Han lova oss gull og grøne skogar, vi tok imot han, og sjå, no stansar fabrikkane og folket lid: Cum hoc, ergo propter hoc.»
Handelsfridomen fordeler på den jamnaste og mest rettferdige måten dei fruktene som Forsynet skjenkjer arbeidet til mennesket. Om desse fruktene delvis blir tekne bort av ei landeplage, styrer han ikkje desto mindre den gode fordelinga av det som er att. Menneska er dårlegare forsynte, utan tvil; men skal ein gje fridomen eller landeplaga skulda?
Fridomen verkar etter same prinsipp som forsikringane. Når ei ulykke hender, fordeler han på eit stort tal menneske, på eit stort tal år, vonde som utan han ville hope seg opp over eitt folk og éi tid. No, har nokon nokon gong funne på å seie at brann ikkje lenger er ei landeplage sidan det finst forsikringar?
I 1842, 43 og 44 byrja nedsetjinga av avgiftene i England. Samstundes var avlingane der svært rikelege, og det er tillate å tru at desse to omstenda saman medverka til den uhøyrde velstanden som dette landet synte fram i denne perioden.
I 1845 var avlinga dårleg; i 1846 endå dårlegare.
Matvarene vart dyrare; folket brukte midlane sine på å skaffe seg mat, og innskrenka det øvrige forbruket sitt. Det vart mindre etterspurnad etter klede, fabrikkane fekk mindre å gjere, og løna synte ein tendens til å søkke. Heldigvis vart dei restriktive skrankane senka på nytt dette same året, slik at ei enorm mengd matvarer kunne nå fram til den engelske marknaden. Utan denne omstenda er det så godt som sikkert at ein frykteleg revolusjon i denne stunda ville ha bada Storbritannia i blod.
Og så kjem ein og klagar fridomen for dei katastrofane han førebyggjer og i det minste delvis reparerer!
Ein stakkars spedalsk levde i einsemd. Det han hadde rørt ved, ville ingen røre. Tilvist til å klare seg sjølv slepte han seg gjennom denne verda i ein elendig tilvære. Ein stor lege lækte han. Der står einebuaren vår i full besittelse av fridomen til å byte. For ei vakker utsikt som opna seg for han! Han mora seg med å rekne ut kva for eit utbyte han, takk vere omgangen sin med andre menneske, kunne få ut av dei kraftige armane sine. Så kom han til å brekke dei begge. Akk! lagnaden hans vart meir grufull. Journalistane i dette landet, som var vitne til elenda hans, sa: «Sjå kva evna til å byte har redusert han til! Sanneleg, han var mindre å beklage då han levde åleine. — Kva no! svarte legen, tek de ikkje omsyn til dei to brotne armane hans? Tel dei for ingenting i den triste lagnaden hans? Ulykka hans er å ha mista armane, og slett ikkje å vere lækt for spedalskheita. Han ville vere langt meir å beklage om han var armlaus og spedalsk attpåtil.»
Post hoc, ergo propter hoc; vakt Dykk for denne sofismen.