Den høgre og den venstre handa

Sire,

Når ein ser desse mennene frå Libre-Échange dristig spreie læra si og hevde at retten til å kjøpe og selje er innfatta i eigedomsretten (ei frekkheit som herr Billault har påtalt som ein sann advokat), er det tillate å nære alvorleg uro for lagnaden til det nasjonale arbeidet; for kva skal franskmennene gjere med armane og vitet sitt når dei blir frie?

Den regjeringa De har æra med tilliten Dykkar, har måtta uroe seg over ein så alvorleg situasjon og i sin visdom søkje eit vern som kan setjast i staden for det som synest truga. – Ho gjer framlegg for Dykk om å forby dei trufaste undersåttane Dykkar bruken av den høgre handa.

Sire, gjer oss ikkje den uretten å tru at vi lettsindig har vedteke eit tiltak som ved første augekast kan verke besynderleg. Det grundige studiet av vernesystemet har openberra for oss denne syllogismen, som heile systemet kviler på:

Di meir ein arbeider, di rikare er ein;

Di fleire vanskar ein har å overvinne, di meir arbeider ein;

Ergo, di fleire vanskar ein har å overvinne, di rikare er ein.

Kva er då vernet, om ikkje ei sinnrik bruk av dette resonnementet i god og gyldig form, og så stramt at det ville stå imot sjølv herr Billaults spissfindigheit?

Lat oss personifisere landet. Lat oss sjå på det som eit kollektivt vesen med tretti millionar munnar og, som ei naturleg følgje, seksti millionar armar. Der står det og lagar ei pendelklokke, som det aktar å byte bort i Belgia mot ti kvintal jern. — Men vi seier til det: Lag jernet sjølv. — Det kan eg ikkje, svarer det, det ville ta meg for lang tid; eg ville ikkje få laga fem kvintal på den tida eg lagar ei klokke. — Utopist! svarer vi, nettopp difor forbyr vi deg å lage klokka og byd deg å lage jernet. Ser du ikkje at vi skaper arbeid for deg?

Sire, det vil ikkje ha gått skarpsinnet Dykkar forbi at dette er nøyaktig som om vi sa til landet: Arbeid med den venstre handa og ikkje med den høgre.

Å skape hindringar for å gje arbeidet høve til å folde seg ut, det er prinsippet for den restriksjonen som held på å døy. Det er òg prinsippet for den restriksjonen som skal fødast. Sire, å regulere på denne måten er ikkje å fornye, det er å halde fast ved.

Kva verknaden av tiltaket gjeld, er han ikkje til å nekte. Det er vanskeleg, langt vanskelegare enn ein trur, å utføre med den venstre handa det ein var van med å gjere med den høgre. De vil overtyde Dykk om det, Sire, om De nedlèt Dykk til å prøve systemet vårt på ei handling som er Dykk fortruleg, som til dømes å stokke kort. Vi kan altså smigre oss med å opne ei grenselaus løpebane for arbeidet.

Når arbeidarar av alle slag er viste til den venstre handa si, lat oss då førestelle oss, Sire, det umåtelege talet på dei som skal til for å dekkje heile det noverande forbruket, idet vi føreset at det er uforanderleg, slik vi alltid gjer når vi samanliknar motsette produksjonssystem med kvarandre. Ei så veldig etterspurnad etter arbeidskraft kan ikkje la vere å framkalle ei monaleg stiging i løningane, og fattigdomen vil forsvinne frå landet som ved eit trylleslag.

Sire, det faderlege hjartet Dykkar vil gle seg ved tanken på at velgjerningane frå forordninga òg vil strekkje seg til den interessante delen av den store familien som De kjenner all Dykkar omsut for lagnaden til. Kva er lodden til kvinnene i Frankrike? Det dristigaste kjønnet, det som er mest herda mot strabasar, trengjer dei umerkeleg bort frå alle løpebaner.

Før hadde dei lotterikontora å ty til. Dei er blitt stengde av ein nådelaus filantropi; og under kva for eit påskot? «For å spare,» sa han, «skjerven til den fattige.» Akk! Har den fattige nokon gong fått, for ein mynt, så søte og så uskuldige gleder som dei den løyndomsfulle urna til lukka romma for han? Avskoren frå alle gledene i livet, når han kvar fjortande dag sette ei dagløn på ein quaterne sec, kor mange herlege timar førte han ikkje inn i familien sin? Vona hadde alltid plassen sin ved åren. Kvistkammerset folkesette seg med illusjonar: Kona lova seg sjølv å overstråle grannekonene med den prektige påkledninga si, sonen såg seg sjølv som tamburmajor, dottera kjende seg ført mot altaret ved armen til den forlova sin.

Det er då alltid noko å drøyme ein vakker draum!

Å! Lotteriet, det var poesien til den fattige, og vi har late det gleppe!

Når lotteriet har gått bort, kva for middel har vi då til å forsørgje dei vi har i vår varetekt? Tobakken og posten.

Tobakken, vel og bra; han går framover, takk vere himmelen og dei fornemme vanane som opphøgde førebilete særs behendig har forstått å gjere gjeldande blant den elegante ungdomen vår.

Men posten!… Om han seier vi ingenting; han skal bli emne for ein eigen rapport.

Bortsett frå tobakken, kva er det då att for dei kvinnelege undersåttane Dykkar? Ikkje anna enn brodering, strikking og saum, sørgjelege utvegar som ein barbarisk vitskap, mekanikken, snevrar inn meir og meir.

Men så snart forordninga Dykkar er kunngjord, så snart dei høgre hendene er kutta av eller bundne fast, vil alt skifte utsjånad. Tjue gonger, tretti gonger så mange broderersker, glattersker og strykersker, lintøysaumarar, saumarar og skjortesaumarar vil ikkje strekkje til for forbruket i kongeriket (skam få den som tenkjer vondt om det); framleis føresett at det er uforanderleg, etter vår måte å resonnere på.

Det er sant at denne føresetnaden vil kunne bli omstridd av kalde teoretikarar, for kjolane blir dyrare, og skjortene òg. Det same seier dei om jernet som Frankrike hentar frå gruvene våre, samanlikna med det landet kunne hauste som vin på åssidene våre. Dette argumentet er altså ikkje meir gyldig mot keivhendtheita enn mot vernet; for nettopp denne dyrtida er resultatet av og teiknet på det overskotet av strev og arbeid som nettopp er det grunnlaget vi, i det eine tilfellet som i det andre, aktar å byggje velstanden til arbeidarklassen på.

Ja, vi gjer oss eit rørande bilete av velstanden i saumindustrien. For ei rørsle! for ei verksemd! for eit liv! Kvar kjole vil sysselsetje hundre fingrar i staden for ti. Det vil ikkje lenger finnast ei einaste ledig ung jente, og vi treng ikkje, Sire, å gjere skarpsynet Dykkar merksam på dei moralske følgjene av denne store omveltinga. Ikkje berre vil fleire jenter vere sysselsette, men kvar av dei vil tene meir, for dei vil ikkje kunne tilfredsstille etterspurnaden; og om konkurransen framleis viser seg, blir det ikkje lenger mellom arbeiderskene som lagar kjolane, men mellom dei vakre damene som ber dei.

De ser det, Sire: Framlegget vårt er ikkje berre i samsvar med dei økonomiske tradisjonane til regjeringa, det er dessutan i sitt vesen moralsk og demokratisk.

For å dømme om verknadene av det, lat oss gå ut frå at det er gjennomført, lat oss i tanken flytte oss inn i framtida; lat oss førestelle oss systemet i verksemd i tjue år. Lediggangen er forvist frå landet; velstand og semje, tilfredsheit og moral har saman med arbeidet trengt inn i alle familiar; ikkje meir naud, ikkje meir prostitusjon. Sidan den venstre handa er svært keivete i arbeidet, er det overflod av arbeid, og betalinga er tilfredsstillande. Alt har innretta seg etter dette; verkstadene er blitt folkesette i samsvar med det. Er det ikkje sant, Sire, at om nokre utopistar brått kom og kravde fridom for den høgre handa, ville dei spreie uro i landet? Er det ikkje sant at denne påståtte reforma ville velte om på tilværet til alle? Altså er systemet vårt godt, sidan ein ikkje kunne øydeleggje det utan smerte.

Og likevel har vi den triste kjensla av at det ein dag vil danne seg (så stor er den menneskelege fordervinga!) ein forening for fridomen til dei høgre hendene.

Vi synest alt å høyre fri-dekstristane føre denne talen i Montesquieu-salen:

«Folk, du trur du er rikare fordi ein har teke frå deg bruken av ei hand; du ser berre det meirarbeidet som fell på deg av det. Men sjå då òg på den dyrtida som følgjer av det, den tvungne nedgangen i alt forbruk. Dette tiltaket har ikkje gjort kjelda til løningane, kapitalen, rikare. Vatnet som renn frå dette store reservoaret, blir leidd inn i andre kanalar, mengda er ikkje auka, og sluttresultatet er, for nasjonen som heilskap, eit tap av velferd likt alt det millionar av høgre hender kan produsere meir enn eit like stort tal venstre hender. Lat oss difor slutte oss saman og, på kostnad av nokre uunngåelege forstyrringar, erobre retten til å arbeide med alle hender.»

Heldigvis, Sire, vil det danne seg ein forening til forsvar for arbeidet med den venstre handa, og sinistristane vil ikkje ha nokon vanske med å gjere alle desse allmennheitene og idealitetane, antakingane og abstraksjonane, drøymeria og utopiane til inkje. Dei treng berre å grave fram Moniteur industriel frå 1846: Der vil dei finne ferdiglaga argument mot handelsfridomen, som så vidunderleg pulveriserer fridomen til den høgre handa at det vil vere nok for dei å byte ut det eine ordet med det andre.

«Parisarligaen for handelsfridom tvilte ikkje på støtta frå arbeidarane. Men arbeidarane er ikkje lenger menn som lèt seg leie etter nasen. Dei har auga opne, og dei kan samfunnsøkonomien betre enn dei patenterte professorane våre… Handelsfridomen, har dei svart, ville ta frå oss arbeidet vårt, og arbeidet er den verkelege, store, suverene eigedomen vår: med arbeid, med mykje arbeid, er prisen på varene aldri uoppnåeleg. Men utan arbeid, om så brødet berre kosta ein sou pundet, er arbeidaren nøydd til å døy av svolt. No vil læresetningane dykkar, i staden for å auke den noverande summen av arbeid i Frankrike, minke han, det vil seie at de vil drive oss ut i nauda.» (Nummeret for 13. oktober 1846.)

«Når det er for mange varer å selje, søkk rett nok prisen på dei; men sidan løna minkar når vara taper verdi, følgjer det at vi, i staden for å vere i stand til å kjøpe, ikkje lenger kan kjøpe noko. Det er altså når vara er til spottpris at arbeidaren er ulukkelegast.» (Gauthier de Rumilly, Moniteur industriel for 17. november.)

Det vil ikkje vere av vegen at sinistristane flettar inn nokre trugsmål i dei vakre teoriane sine. Her er mønsteret:

«Kva! å ville setje arbeidet til den høgre handa i staden for arbeidet til den venstre og slik framkalle ei tvungen senking, om ikkje tilinkjegjering, av løna, den einaste utvegen for nesten heile nasjonen!

«Og det i ei stund då magre avlingar alt legg smertelege offer på arbeidaren, gjer han uroleg for framtida, gjer han meir mottakeleg for dårlege råd og reie til å forlate den så kloke åtferda han til no har vist!»

Vi har den tilliten, Sire, at takk vere så lærde resonnement vil den venstre handa, om kampen kjem i gang, gå sigrande ut av han.

Kanskje vil det òg danne seg ein forening med det føremålet å undersøkje om ikkje den høgre og den venstre handa begge tek feil, og om det ikkje finst ei tredje hand mellom dei, for å forsone alt.

Etter å ha skildra dekstristane som forførte av den tilsynelatande rausheita i eit prinsipp som røynsla enno ikkje har stadfesta riktigheita av, og sinistristane som forskansa i vunne stillingar:

«Og ein nektar for, vil han seie, at det finst eit tredje standpunkt å innta midt i konflikten! og ein ser ikkje at arbeidarane må forsvare seg på éin gong både mot dei som ikkje vil endre noko ved den noverande situasjonen, fordi dei har fordel av han, og mot dei som drøymer om ei økonomisk omvelting som dei korkje har rekna ut omfanget eller rekkjevidda av!» (National for 16. oktober.)

Vi vil likevel ikkje skjule for Dykkar Majestet, Sire, at prosjektet vårt har ei sårbar side. Ein vil kunne seie til oss: Om tjue år vil alle venstre hender vere like dugande som dei høgre hendene er no, og de vil ikkje lenger kunne rekne med keivhendtheita for å auke det nasjonale arbeidet.

Til det svarer vi at ifølgje lærde legar har den venstre sida av menneskekroppen ein naturleg veikskap som er fullt ut tryggjande for framtida til arbeidet.

Og når alt kjem til alt, Sire: Samtykk i å underteikne forordninga, og eit stort prinsipp vil ha sigra: All rikdom stammar frå intensiteten i arbeidet. Det vil bli lett for oss å utvide og variere bruken av det. Vi vil til dømes forordne at det ikkje lenger skal vere tillate å arbeide med anna enn foten.

Det er ikkje meir umogleg (sidan det er sett) enn å vinne ut jern av slammet i Seinen. Ein har til og med sett menn skrive med ryggen. De ser, Sire, at midla til å auke det nasjonale arbeidet ikkje vil mangle oss. Som siste utveg ville vi framleis ha den grenselause ressursen som amputasjonane er.

Endeleg, Sire, om denne rapporten ikkje var meint for offentleggjering, ville vi vende merksemda Dykkar mot den store innverknaden som alle system av same slag som det vi legg fram for Dykk, er eigna til å gje mennene med makta. Men det er eit emne vi held att for å handsame i hemmeleg råd.