Det vesle arsenalet til frihandlaren

— Om ein seier til Dykk: Det finst ingen absolutte prinsipp. Forbodet kan vere dårleg og restriksjonen god.

Svar: Restriksjonen forbyr alt det han hindrar i å kome inn.

— Om ein seier til Dykk: Jordbruket er den nærande mora til landet.

Svar: Det som nærer landet, er nettopp ikkje jordbruket, men kornet.

— Om ein seier til Dykk: Grunnlaget for ernæringa til folket er jordbruket.

Svar: Grunnlaget for ernæringa til folket er kornet. Difor er ei lov som gjer at ein ved jordbruksarbeid får to hektoliter korn, på kostnad av dei fire hektoliterane som det same arbeidet i industrien ville ha skaffa utan henne, langt frå å vere ei ernæringslov; ho er ei utsveltingslov.

— Om ein seier til Dykk: Restriksjonen på innførsel av utanlandsk korn fører til meir dyrking og følgjeleg til meir innanlandsk produksjon.

Svar: Han fører til at ein sår på fjellknausane og på havsanden. Å mjølke ei ku og mjølke i det uendelege gjev meir mjølk; for kven kan seie i kva augneblink ein ikkje lenger får ein drope? Men dropen kostar dyrt.

— Om ein seier til Dykk: Lat brødet vere dyrt, og jordbrukaren, som er vorten rik, vil gjere industrimannen rik.

Svar: Brødet er dyrt når det er lite av det, og det kan berre skape fattige, eller, om De vil, utsvelta rike.

— Om ein insisterer og seier: Når brødet blir dyrare, stig lønningane.

Svar ved å vise til april 1847, då fem sjettedelar av arbeidarane gjekk på almisser.

— Om ein seier til Dykk: Fortenesta til arbeidarane må følgje dyrtida på levemidla.

Svar: Det er det same som å seie at på eit skip utan proviant har alle like mykje skipskjeks, anten det finst noko eller ikkje.

— Om ein seier til Dykk: Ein må sikre ei god løn til den som sel korn.

Svar: Lat gå; men då må ein sikre ei god løn til den som kjøper det.

— Om ein seier til Dykk: Jordeigarane, som lagar lovene, har heva brødprisen utan å bry seg om lønningane, fordi dei veit at når brødet blir dyrare, stig lønningane heilt naturleg.

Svar: Etter det prinsippet må De ikkje klandre arbeidarane når dei ein gong lagar lovene, om dei fastset ein god lønssats utan å bry seg om å verne kornet, for dei veit at om lønningane er høge, blir levemidla dyrare heilt naturleg.

— Om ein seier til Dykk: Kva skal ein då gjere?

Svar: Vere rettferdig mot alle.

— Om ein seier til Dykk: Det er vesentleg at eit stort land har jernindustri.

Svar: Det som er meir vesentleg, er at dette store landet har jern.

— Om ein seier til Dykk: Det er uunnverleg at eit stort land har tøyindustri.

Svar: Det som er meir uunnverleg, er at borgarane i dette store landet har tøy.

— Om ein seier til Dykk: Arbeidet er rikdomen.

Svar: Det er gale.

Og legg til, som utdjuping: Ei årelating er ikkje helse; og provet på at ho ikkje er helse, er at ho har som mål å gjenopprette henne.

— Om ein seier til Dykk: Å tvinge menneska til å pløye steingrunn og trekkje ein unse jern ut av ein kvintal malm, er å auke arbeidet deira og dermed rikdomen deira.

Svar: Å tvinge menneska til å grave brønnar ved å forby dei vatnet i elva, er å auke det unyttige arbeidet deira, men ikkje rikdomen deira.

— Om ein seier til Dykk: Sola gjev varmen sin og lyset sitt utan betaling.

Svar: Desto betre for meg, det kostar meg ingenting å sjå klart.

— Og om ein svarar Dykk: Industrien i sin allmenne heilskap taper det De ville ha betalt for lyset.

Svar tilbake: Nei; for sidan eg ikkje har betalt sola noko, tener det ho sparer meg for til å betale klede, møblar og stearinlys.

— Om ein på same måten seier til Dykk: Desse skurkane av nokre engelskmenn har avskriven kapital.

Svar: Desto betre for oss, dei kjem ikkje til å late oss betale rentene.

— Om ein seier til Dykk: Desse perfide engelskmennene finn jern og kol i same førekomsten.

Svar: Desto betre for oss, dei kjem ikkje til å late oss betale noko for å føre dei saman.

— Om ein seier til Dykk: Sveitsarane har feite beitemarker som kostar lite.

Svar: Fordelen er vår, for dei vil krevje ei mindre mengd arbeid av oss for å skaffe trekkraft til jordbruket vårt og mat til magane våre.

— Om ein seier til Dykk: Jordene på Krim har ingen verdi og betaler ingen skattar.

Svar: Fortenesta er vår, vi som kjøper korn fritekne for desse byrdene.

— Om ein seier til Dykk: Dei liveigne i Polen arbeider utan løn.

Svar: Ulukka er deira og fortenesta vår, sidan arbeidet deira blir trekt frå prisen på kornet herrane deira sel oss.

— Endeleg, om ein seier til Dykk: Dei andre nasjonane har ei mengd fordelar framfor oss.

Svar: Gjennom bytet er dei nøydde til å late oss ta del i dei.

— Om ein seier til Dykk: Med fridomen kjem vi til å bli overfløymde av brød, av oksesteik, av kol og av frakkar.

Svar: Vi kjem korkje til å svelte eller fryse.

— Om ein seier til Dykk: Kva skal vi betale med?

Svar: Lat ikkje det uroe Dykk. Om vi blir overfløymde, er det fordi vi har kunna betale, og om vi ikkje kan betale, blir vi ikkje overfløymde.

— Om ein seier til Dykk: Eg skulle godta frihandelen om utlendingen, når han fører eit produkt til oss, tok eit anna med seg; men han kjem til å ta med seg myntane våre.

Svar: Myntane veks like lite som kaffien på markene i Beauce, og kjem like lite ut av verkstadene i Elbeuf. For oss er det å betale utlendingen med mynt som å betale han med kaffi.

— Om ein seier til Dykk: Et kjøt.

Svar: Lat det kome inn.

— Om ein seier til Dykk, som La Presse: Når ein ikkje har råd til å kjøpe brød, må ein kjøpe oksekjøt.

Svar: Eit like klokt råd som det herr Vautour gjev leigebuaren sin:

Når ein ikkje har råd til å betale husleiga,
må ein ha eit hus sjølv.

— Om ein seier til Dykk, som La Presse: Staten må lære folket kvifor og korleis det skal ete oksekjøt.

Svar: Lat staten berre sleppe oksekjøtet inn, og når det gjeld å ete det, er det mest siviliserte folket i verda vakse nok til å lære det utan lærar.

— Om ein seier til Dykk: Staten må vite alt og føresjå alt for å leie folket, og folket har berre å late seg leie.

Svar: Finst det ein stat utanfor folket og ei menneskeleg framsyn utanfor menneskeslekta? Arkimedes kunne ha gjenteke kvar dag i livet sitt: Med ei vektstong og eit fast punkt skal eg flytte verda, utan at han av den grunn hadde flytta henne, i mangel av fast punkt og vektstong. — Det faste punktet til staten er nasjonen, og ingenting er meir meiningslaust enn å byggje så mange voner på staten, det vil seie å føresetje kollektiv kunnskap og framsyn etter å ha slått fast som eit faktum dumskapen og mangelen på framsyn hos den einskilde.

— Om ein seier til Dykk: Herregud! eg bed ikkje om nokon gunst, berre om ein toll på korn og kjøt som veg opp dei tunge skattane Frankrike er underlagt; ein enkel liten toll lik det desse skattane legg til kostprisen på kornet mitt.

Svar: Tusen gonger om orsaking, men eg betaler òg skattar. Om altså vernet, som De løyver Dykk sjølv, har den verknaden at det for meg legg nøyaktig Dykkar del av skattane på kornet Dykkar, så siktar den søtlatne oppmodinga Dykkar ikkje til noko mindre enn å opprette mellom oss denne ordninga, slik De sjølv formulerer henne: «Ettersom dei offentlege byrdene er tunge, skal eg, kornseljar, ikkje betale noko som helst, og du, grannen min kjøparen, skal betale to delar, nemleg din og min.» Kornhandlar, granne, du kan ha makta på di side; men du har så visst ikkje fornufta på di side.

— Om ein seier til Dykk: Det er likevel hardt for meg, som betaler skattar, å kjempe på min eigen marknad med utlendingen, som ikkje betaler nokon.

Svar:

1° For det første er det ikkje Dykkar marknad, men vår marknad. Eg, som lever av korn og betaler for det, må telje for noko;

2° Få utlendingar er, slik tidene er no, fritekne for skattar;

3° Om skatten De løyver, gjev Dykk meir attende i vegar, kanalar, tryggleik osv. enn han kostar Dykk, har De ingen rett til, på min kostnad, å avvise konkurransen frå utlendingar som ikkje betaler skatten, men som heller ikkje har tryggleiken, vegane, kanalane. Like gjerne kunne ein seie: Eg krev ein utjamningstoll fordi eg har finare klede, sterkare hestar og betre plogar enn den russiske bonden;

4° Om skatten ikkje gjev attende det han kostar, så lat vere å løyve han;

5° Og til sjuande og sist, etter å ha løyvd skatten, ønskjer De å unndra Dykk han? Tenk Dykk eit system som veltar han over på utlendingen. Men tollen veltar Dykkar del over på meg, som alt har meir enn nok med min eigen.

— Om ein seier til Dykk: Hos russarane er handelsfridomen naudsynt for å byte produkta deira med fordel. (Meininga til herr Thiers i byråa til Kammeret, april 1847.)

Svar: Fridomen er naudsynt overalt og av same grunn.

— Om ein seier til Dykk: Kvart land har sine behov. Det er ut frå dei ein må handle. (Herr Thiers.)

Svar: Det er ut frå dei det handlar av seg sjølv når ein ikkje hindrar det.

— Om ein seier til Dykk: Sidan vi ikkje har jernplater, må ein tillate innførsel av dei. (Herr Thiers.)

Svar: Mange takk.

— Om ein seier til Dykk: Handelsflåten treng frakt. Mangelen på last på tilbakereisa gjer at flåten vår ikkje kan kjempe mot den utanlandske flåten. (Herr Thiers.)

Svar: Når ein vil lage alt heime, kan ein ikkje ha frakt korkje på utreisa eller på heimreisa. Det er like absurd å ville ha ein flåte under forbodssystemet som det ville vere å ville ha kjerrer der ein hadde forbode all transport.

— Om ein seier til Dykk: Set at vernet er urettferdig, så har alt innretta seg etter det; det er kapital som er bunden, rettar som er ervervte; ein kan ikkje kome ut av det utan liding.

Svar: Kvar urett gagnar nokon (unnateke kanskje restriksjonen, som i det lange løp ikkje gagnar nokon); å argumentere ut frå den forstyrringa som opphøyret av uretten påfører den som tener på han, er å seie at ein urett, berre fordi han har eksistert ein augneblink, må vere evig.