Det lågare arbeidsrådet
Proteksjonistane påstår at frihandel røvar arbeidarane for arbeid, løn og brød. Bastiat spør arbeidarane sjølve: han gjer hjelpekassa i landsbyen om til eit «lågare arbeidsråd», og skreddarar, smedar og dei andre faga fyller ut kvar si tabell over ulempene og føremonene ved vernet. Føremon-kolonnen står tom i samtlege.
«Kva! De har frekkleiken til å krevje for kvar borgar retten til å selje, kjøpe, byte, utveksle, yte og ta imot teneste for teneste og døme for seg sjølv, på det eine vilkåret at han ikkje krenkjer reielegheita og tilfredsstiller statskassa? De vil altså røve frå arbeidarane arbeidet, løna og brødet?»
Det er dette ein seier til oss. Eg veit kva eg skal meine om det; men eg ville vite kva arbeidarane sjølve meiner om det.
Eg hadde for handa ein framifrå undersøkingsreiskap.
Det var slett ikkje desse høgare industriråda, der store grunneigarar som kallar seg bønder, mektige reiarar som trur dei er sjøfolk, og rike aksjonærar som gjev seg ut for å vere arbeidarar, driv den filantropien ein kjenner.
Nei; det var arbeidarar for alvor, seriøse arbeidarar, som ein seier i dag: snikkarar, tømmermenn, murarar, skreddarar, skomakarar, fargarar, smedar, vertshushaldarar, kjøpmenn osv., osv., som i landsbyen min har grunnlagt ei gjensidig hjelpekasse.
Eg gjorde henne om, på eiga myndigheit, til eit lågare arbeidsråd, og fekk av det ei undersøking som er vel så god som nokon annan, endå ho ikkje er stappfull av tal og oppblåsen til dimensjonane av eit kvartbind trykt på kostnaden til staten.
Det dreidde seg om å spørje desse bra folka ut om korleis dei blir, eller trur dei blir, råka av vernesystemet. Formannen gjorde meg rett nok merksam på at dette var å bryte noko med vilkåra for eksistensen til foreininga. For i Frankrike, i dette fridomens land, gjev folk som sluttar seg saman, avkall på å drøfte politikk, det vil seie dei felles interessene sine. Likevel, etter mykje nøling, sette han spørsmålet på dagsordenen.
Ein delte forsamlinga inn i like mange kommisjonar som ho hadde grupper som utgjorde fag. Kvar av dei fekk utlevert ei tabell som ho skulle fylle ut etter fjorten dagars drøftingar.
På den fastsette dagen tok den ærverdige formannen plass i lenestolen (offisiell stil, for det var ein stol), og fann på skrivebordet (framleis offisiell stil, for det var eit bord av poppeltre) eit femtentals rapportar, som han las opp etter tur.
Den første som melde seg, var skreddarane sin. Her er han, like nøyaktig som om han var autografert.
Verknader av vernet. — Rapporten frå skreddarane.
| Ulemper | Føremoner |
|---|---|
| 1. På grunn av vernesystemet betaler vi meir for brødet, kjøtet, sukkeret, veden, tråden, nålene osv., noko som for oss svarar til ein monaleg nedgang i løna; | Ingen. |
| 2. På grunn av vernesystemet betaler òg kundane våre meir for alle ting, slik at dei har mindre att å bruke på klede, og av det følgjer at vi har mindre arbeid, og følgjeleg mindre forteneste; | |
| 3. På grunn av vernesystemet er stoffa dyre, ein lèt kleda vare lenger eller klarer seg utan. Det er endå ein nedgang i arbeid, som tvingar oss til å by fram tenestene våre til nedsett pris. |
Her er ei anna tabell:
Verknader av vernet. — Rapporten frå smedane.
| Ulemper | Føremoner |
|---|---|
| 1. Vernesystemet råkar oss med ein skatt, som ikkje går til statskassa, kvar gong vi et, drikk, varmar oss og kler oss; | Ingen. |
| 2. Det råkar alle medborgarane våre som ikkje er smedar, med ein liknande skatt; og sidan dei er tilsvarande mindre rike, lagar dei fleste av dei naglar av tre og dørklinker av hyssing, noko som tek frå oss arbeid; | |
| 3. Det held jernet i så høg pris at det her i landet verken blir brukt til plogar, gitter eller balkongar, og faget vårt, som kunne skaffe arbeid til så mange som manglar det, lèt oss sjølve mangle det; | |
| 4. Det statskassa går glipp av å krevje inn på dei varene som ikkje kjem inn, blir teke på saltet vårt og breva våre. |
Alle dei andre tabellane, som eg sparer lesaren for, song det same refrenget. Gartnarar, tømmermenn, skomakarar, treskomakarar, båtfolk, møllarar, alle gav uttrykk for dei same klagene.
Eg beklaga at det ikkje fanst bønder i foreininga vår. Rapporten deira ville sikkert ha vore svært lærerik.
Men, akk! i landet vårt Landes har dei stakkars bøndene, så verna som dei er, ikkje ein sou, og etter å ha meldt inn buskapen sin der, kan dei ikkje sjølve gå inn i gjensidige hjelpekasser. Dei påståtte føremonene frå vernet hindrar dei ikkje i å vere pariaane i samfunnsordenen vår. Kva skal eg seie om vinbøndene?
Det eg la særleg merke til, var den sunne fornufta som landsbybuarane våre hadde oppfatta med, ikkje berre det direkte vonde vernesystemet påfører dei, men òg det indirekte vonde som, ved å råke kundekrinsen deira, fell tilbake på dei sjølve som ein rikosjett.
Det er dette, sa eg til meg sjølv, økonomane i Moniteur industriel ikkje ser ut til å forstå.
Og kanskje ville dei menneska som lèt seg blende av litt vern, særleg jordbrukarane, gjerne gje avkall på det, om dei fekk auge på denne sida av spørsmålet.
Dei ville kanskje seie til seg sjølve: «Betre å klare seg sjølv, midt i ein velståande kundekrins, enn å vere verna midt i ein forarma kundekrins.»
For å ville rike kvar næring etter tur, ved suksessivt å skape tomrom rundt dei, er ei like fåfengd anstrenging som å gje seg til å hoppe over sin eigen skugge.