Dei to øksene
Ein tømmermann skriv til handelsministeren, som sjølv er kledefabrikant, og ber om sin del av vernet: forby skarpe økser, så trengst det tre hogg der det før trongst eitt. Brevet viser at tollvernet mot billegare belgisk klede er nøyaktig det same som å påby den sløve øksa, og at ministerens eigne argument frå 1834 prover det.
Herr fabrikant-minister,
Eg er tømmermann, som Jesus var; eg svingar øksa og tverrøksa til Dykkar teneste.
No, medan eg høgg og kløyver, frå daggry til det er blitt mørk natt, på jorda til vår herre kongen, fall det meg inn at arbeidet mitt var like nasjonalt som Dykkar.
Og difor ser eg ikkje kvifor Vernet ikkje skulle vitje byggjeplassen min like godt som verkstaden Dykkar.
For når alt kjem til alt: Om De lagar klede, lagar eg tak. Begge to, med ulike middel, skjermar vi kundane våre mot kulde og regn.
Likevel spring eg etter kundekrinsen, og kundekrinsen spring etter Dykk. De har sanneleg visst å tvinge han til det ved å hindre han i å forsyne seg annanstads, medan min vender seg til kven han vil.
Kva er det å undre seg over? Herr Cunin, minister, har hugsa herr Cunin, vevar; det er ganske naturleg. Men, akk! det audmjuke yrket mitt har ikkje gjeve Frankrike nokon minister, endå det har gjeve verda ein Gud.
Og denne Guden har, i den udøyelege lovboka han let etter seg til menneska, ikkje late sleppe inn det minste ord som tømmermennene kunne påkalle for å rike seg, slik De gjer, på andre sin kostnad.
Sjå difor på stillinga mi. Eg tener tretti sous om dagen når det ikkje er søndag eller fridag. Om eg melder meg hos Dykk samstundes med ein flamsk tømmermann, gjev De han føremonen for éin sou i avslag.
Men vil eg kle meg? Om ein belgisk vevar legg kledet sitt ved sida av Dykkar, jagar De han, både han og kledet hans, ut av landet.
Slik at dei stakkars tretti sousane mine, sidan eg er tvinga til butikken Dykkar, som er den dyraste, i røynda berre er verde tjueåtte.
Kva seier eg? Dei er ikkje verde tjueseks eingong! For i staden for å vise ut den belgiske vevaren for eiga rekning (det var då det minste), lèt De meg betale dei folka De, i Dykkar eiga interesse, set i hælane på han.
Og sidan eit stort tal av medlovgjevarane Dykkar, som De kjem framifrå overeins med, kvar tek ein sou eller to frå meg, under påskot av å verne den eine jernet, den andre steinkolet, denne oljen og hin kornet, viser det seg, alt i alt, at eg ikkje bergar femten sous av dei tretti frå plyndringa.
De vil utan tvil seie meg at desse små sousane, som slik går, utan vederlag, frå lomma mi over i Dykkar, gjev folk rundt slottet Dykkar noko å leve av, og set Dykk i stand til å føre eit stort hus. — Til det vil eg merke at om De lét meg behalde dei, ville dei gje folk rundt meg noko å leve av.
Korleis det no enn er, herr minister-fabrikant: Vel vitande om at eg ville bli dårleg motteken, kjem eg ikkje for å krevje av Dykk, slik eg nok hadde rett til, at De gjev avkall på den restriksjonen De legg på kundekrinsen Dykkar; eg vil heller følgje den allmenne straumen og òg sjølv krevje ein liten bit vern.
Her vil De halde ein vanske opp mot meg: «Min ven, vil De seie, eg skulle gjerne verne deg og dine like; men korleis gje tollføremoner til arbeidet til tømmermennene? Skal ein forby innførsel av hus til lands og til vatns?»
Det ville vere temmeleg latterleg; men etter å ha grunda lenge på det har eg oppdaga eit anna middel til å gje borna til den heilage Josef føremoner; og De vil ta imot det dess meir velvillig, vonar eg, som det ikkje på nokon måte skil seg frå det som utgjer det privilegiet De kvart år røystar igjennom for Dykk sjølv.
Dette underfulle middelet er å forby bruken av skarpslipte økser i Frankrike.
Eg seier at denne restriksjonen verken ville vere meir ulogisk eller meir vilkårleg enn den De legg oss under når det gjeld kledet Dykkar.
Kvifor jagar De belgiarane? Fordi dei sel billegare enn Dykk. Og kvifor sel dei billegare enn Dykk? Fordi dei, som vevarar, har ein eller annan overlegenheit over Dykk.
Mellom Dykk og ein belgiar er det altså nøyaktig den skilnaden som er mellom ei sløv øks og ei skarp øks.
Og De tvingar meg, tømmermann som eg er, til å kjøpe produktet av den sløve øksa frå Dykk!
Sjå på Frankrike som ein arbeidar som ved arbeidet sitt vil skaffe seg alle ting, og mellom anna klede.
Til det finst det to middel:
Det første er å spinne og veve ulla;
Det andre er å lage til dømes pendelur, tapet eller vinar, og levere dei til belgiarane mot klede.
Den av desse to framgangsmåtane som gjev det beste resultatet, kan framstillast ved den skarpe øksa, den andre ved den sløve øksa.
De nektar ikkje for at ein for tida i Frankrike får eit stykke tøy med større møde frå ein vevstol (det er den sløve øksa) enn frå ein vinstokk (det er den skarpe øksa). De nektar så lite for det at det nettopp er ut frå omsynet til dette overskotet av møde (som De lèt rikdomen bestå i) at De tilrår, ja, langt meir enn det, tvingar på den dårlegaste av dei to øksene.
Nå vel! Ver konsekvent, ver upartisk, om De ikkje vil vere rettferdig, og handsam dei stakkars tømmermennene slik De handsamar Dykk sjølv.
Lag ei lov som lyder:
«Ingen skal kunne bruke anna enn bjelkar og sperrer som er framstilte med sløve økser.»
Straks er det dette som vil skje.
Der vi gjev hundre øksehogg, vil vi gje tre hundre. Det vi gjer på éin time, vil krevje tre. For ei mektig oppmuntring for arbeidet! Læringar, sveinar og meistrar, vi vil ikkje lenger strekkje til. Vi vil bli etterspurde, og følgjeleg godt betalte. Den som vil nyte godt av eit tak, vil vere nøydd til å bøye seg for krava våre, slik den som vil ha klede, er nøydd til å leggje seg under Dykkar.
Og skulle desse teoretikarane for frihandelen nokon gong våge å dra nytten av tiltaket i tvil, vil vi godt vite kvar vi skal leite etter ei sigrande gjendriving. Granskinga Dykkar frå 1834 er der. Med henne skal vi slå dei, for der har De på beundringsverdig vis ført saka for forboda og dei sløve øksene, noko som er eitt og det same.