Varene våre er belasta med skattar

Det er den same sofismen. Ein krev at den utanlandske vara skal skattleggjast, for å nøytralisere verknadene av skatten som kviler på den innanlandske vara. Det dreier seg altså framleis om å jamne ut produksjonsvilkåra. Vi ville berre ha eitt ord å seie: at skatten er ei kunstig hindring som har nøyaktig same resultat som ei naturleg hindring, nemleg å tvinge prisen opp. Dersom denne prisstiginga når det punktet der det er større tap ved å lage vara sjølv enn ved å hente henne utanfrå ved å skape motverdien, laissez faire. Den private interessa vil nok vite å velje det minste av to vonde. Eg kunne difor vise lesaren til den føregåande påvisinga; men sofismen eg her har å kjempe mot, går så ofte att i klagene og bønneskrifta, eg heldt på å seie påboda, frå den proteksjonistiske skulen, at han fortener ei eiga drøfting.

Dersom ein vil snakke om ein av dei særskattane som råkar visse varer, skal eg gjerne vedgå at det er rimeleg å leggje den same på den utanlandske vara. Til dømes ville det vere absurd å frita utanlandsk salt for avgifta; ikkje fordi Frankrike ut frå ein økonomisk synsstad ville tape noko på det, tvert imot. Kva ein enn seier, prinsippa er uforanderlege; og Frankrike ville tene på det, slik det alltid vil tene på å unngå ei hindring, naturleg eller kunstig. Men her er hindringa sett opp i eit fiskalt føremål. Då må dette målet nåast; og dersom utanlandsk salt vart selt tollfritt på marknaden vår, ville statskassa ikkje få inn dei hundre millionane sine, og ho måtte krevje dei frå ei anna grein av skattesystemet. Det ville vere ein openberr inkonsekvens å skape ei hindring i eit bestemt føremål og så ikkje nå det. Betre hadde det vore å gå til denne andre skatten med ein gong, og ikkje skattleggje det franske saltet. Det er under slike omstende eg godtek ein toll på den utanlandske vara som ikkje er vernande, men fiskal.

Men å påstå at ein nasjon, fordi han er underlagd tyngre skattar enn nabonasjonen, må verne seg med tollsatsane sine mot konkurransen frå rivalen, det er der sofismen ligg, og det er der eg aktar å gå til åtak på han.

Eg har fleire gonger sagt at eg berre aktar å drive teori, og å gå tilbake, så langt eg maktar, til kjeldene for villfaringane til proteksjonistane. Dreiv eg polemikk, ville eg seie til dei: Kvifor rettar de tollsatsane først og fremst mot England og Belgia, dei mest skattetyngde landa som finst i verda? Har eg ikkje rett til å sjå i argumentet dykkar berre eit påskot? — Men eg er ikkje mellom dei som trur at ein er forbodstilhengjar av interesse og ikkje av overtyding. Læra til vernet er for populær til ikkje å vere oppriktig. Hadde fleirtalet hatt tru på fridomen, ville vi vore frie. Utvilsamt er det den private interessa som tyngjer tollsatsane våre, men det er etter å ha verka på overtydingane. «Viljen», seier Pascal, «er eit av dei viktigaste organa til trua.» Men trua eksisterer ikkje mindre fordi ho har rota si i viljen og i dei løynde innskota til egoismen.

Lat oss vende tilbake til sofismen som er henta frå skatten.

Staten kan gjere god eller dårleg bruk av skattane: han gjer god bruk av dei når han yter publikum tenester som svarar til verdien publikum overlèt til han. Han gjer dårleg bruk av dei når han sløser bort denne verdien utan å gje noko tilbake.

I det første tilfellet er det ein sofisme å seie at skattane set landet som betaler dei, i meir ugunstige produksjonsvilkår enn det som er fritt for dei. — Vi betaler tjue millionar for rettsvesenet og politiet, det er sant; men vi har rettsvesenet og politiet, tryggleiken dei gjev oss, tida dei sparar oss for; og det er høgst sannsynleg at produksjonen korkje er lettare eller livlegare hos dei folka, om det finst nokon, der kvar og ein tek retten i eigne hender. — Vi betaler fleire hundre millionar for vegar, bruer, hamner, jernbanar: det vedgår eg. Men vi har desse jernbanane, desse hamnene, desse vegane; og med mindre ein vil påstå at vi gjer ei dårleg forretning ved å leggje dei, kan ein ikkje seie at dei gjer oss underlegne dei folka som rett nok ikkje ber noko budsjett for offentlege arbeid, men som heller ikkje har nokon offentlege arbeid. — Og dette forklarar kvifor vi, samstundes som vi skuldar skatten for å vere ei årsak til industriell underlegenheit, rettar tollsatsane våre nettopp mot dei nasjonane som er tyngst skattlagde. Det er fordi skattane, godt nytta, langt frå å forringe produksjonsvilkåra til desse folka, har forbetra dei. Slik kjem vi alltid til denne konklusjonen: at dei proteksjonistiske sofismane ikkje berre vik frå det sanne, men er det motsette, antipoden til sanninga.

Kva dei uproduktive skattane vedkjem, så avskaff dei, om de kan; men den underlegaste måten ein kan tenkje seg for å nøytralisere verknadene av dei, er så visst å leggje individuelle skattar oppå dei offentlege. Mange takk for den kompensasjonen! Staten har skattlagt oss for hardt, seier de. Nå vel! desto større grunn til ikkje å skattleggje kvarandre i tillegg!

Ein vernetoll er ein skatt retta mot den utanlandske vara, men som fell tilbake, lat oss aldri gløyme det, på den innanlandske forbrukaren. No er forbrukaren det same som skattebetalaren. Og er det ikkje eit pussig språk å føre overfor han når ein seier: «Fordi skattane er tunge, skal vi heve prisen på alle ting for deg; fordi staten tek ein del av inntekta di, skal vi overlate ein annan del av henne til monopolet»?

Men lat oss trengje djupare inn i ein sofisme som nyt så stor tiltru mellom lovgjevarane våre, sjølv om det er nokså merkeleg at det er nettopp dei som held oppe dei uproduktive skattane (det er den noverande føresetnaden vår), som tilskriv dei vår påståtte industrielle underlegenheit, for så å bøte på henne med andre skattar og andre hindringar.

Det tykkjest meg openbert at vernet kunne ha teke form av ein direkte skatt, kravd inn av staten og fordelt som erstatningspremiar til dei privilegerte næringane, utan å endre natur eller verknader.

Lat oss gå ut frå at utanlandsk jern kan seljast på marknaden vår for 8 franc og ikkje lågare, fransk jern for 12 franc og ikkje under.

Under denne føresetnaden har staten to måtar å sikre produsenten den nasjonale marknaden på.

Den første er å leggje ein toll på 5 franc på det utanlandske jernet. Det er klart at det vil bli stengt ute, sidan det ikkje lenger kunne seljast for mindre enn 13 franc, nemleg: 8 franc for kostprisen og 5 franc for skatten, og til den prisen vil det bli jaga frå marknaden av det franske jernet, som vi har gått ut frå ligg på 12 franc. I dette tilfellet vil kjøparen, forbrukaren, ha bore alle kostnadene til vernet.

Staten kunne òg ha pålagt publikum ein skatt på 5 franc og gjeve han som premie til jernverkseigaren. Verneverknaden ville ha vore den same. Det utanlandske jernet ville like fullt ha vore stengt ute; for jernverkseigaren vår ville ha selt for 7 franc, noko som, med dei 5 francane i premie, ville gje han den lønsame prisen sin på 12 franc. Men stilt overfor jern til 7 franc kunne ikkje utlendingen levere sitt til 8.

Eg kan ikkje sjå meir enn éin einaste skilnad mellom desse to systema: prinsippet er det same, verknaden er den same; berre at i det eine tilfellet blir vernet betalt av nokre få, i det andre av alle.

Eg vedgår ope at eg har størst hug til det andre systemet. Det tykkjest meg meir rettferdig, meir økonomisk og meir ærleg: meir rettferdig, fordi dersom samfunnet vil ause gåver over nokre av medlemene sine, må alle bidra til det; meir økonomisk, fordi det ville spare mange innkrevjingskostnader og få mange hindringar til å forsvinne; meir ærleg endeleg, fordi publikum ville sjå klart kva operasjonen gjekk ut på, og vite kva ein fekk dei til å gjere.

Men hadde vernesystemet teke denne forma, ville det ikkje vere nokså latterleg å høyre nokon seie: «Vi betaler tunge skattar til hæren, marinen, rettsvesenet, dei offentlege arbeida, universitetet, statsgjelda osb.; det overstig ein milliard. Difor ville det vere bra om staten tok endå ein milliard frå oss for å lindre nauda hos desse stakkars jernverkseigarane, desse stakkars aksjonærane i Anzin, desse ulukkelege skogeigarane, desse nyttige torskefiskarane.»

Ser ein nøye etter, vil ein forvisse seg om at det er til dette rekkjevidda av sofismen eg kjempar mot, lèt seg redusere. Kva de enn gjer, mine herrar, kan de ikkje gje pengar til nokon utan å ta dei frå andre. Vil de absolutt tappe skattebetalaren tom, så ver så god; men gjer i det minste ikkje narr av han, og kom ikkje og sei til han: «Eg tek frå deg for å kompensere for det eg alt har teke frå deg.»

Ein ville aldri bli ferdig om ein skulle peike på alt som er falskt i denne sofismen. Eg skal nøye meg med tre vurderingar.

De påropar dykk at Frankrike er nedtyngt av skattar, for å slutte av det at den eller den næringa må vernast. — Men desse skattane må vi betale trass i vernet. Dersom altså ei næring stiller seg fram og seier: «Eg er med på å betale skattane; det hevar kostprisen på varene mine, og eg krev at ein vernetoll òg skal heve salsprisen på dei», kva anna krev ho då enn å velte skatten over på resten av fellesskapet? Kravet hennar er å få dekt inn sin del av skattane gjennom den høgare prisen på varene sine. Men sidan det samla skattebeløpet alltid skal inn i statskassa, og massen må bere denne prisstiginga, betaler han sin eigen skatt og skatten til denne næringa. Men, seier de, ein skal verne alle. — For det første er det umogleg; og var det mogleg, kvar ville lettinga liggje? Eg betaler for dykk, de betaler for meg; men skatten må like fullt betalast.

De er altså offer for ein illusjon. De vil betale skattar for å ha ein hær, ein marine, eit kyrkjevesen, eit universitet, dommarar, vegar osb., og deretter vil de frita først éi næring, så ei anna, så ei tredje for hennar del av skattane, og kvar gong fordele børa på massen. Men de gjer ikkje anna enn å skape endelause floker, utan anna resultat enn desse flokene sjølve. Prov for meg at prisstiginga som skriv seg frå vernet, fell på utlendingen, og eg vil kunne sjå noko tilsynelatande haldbart i argumentet dykkar. Men dersom det er sant at det franske publikumet betalte skatten før lova, og at det etter lova betaler både vernet og skatten, så kan eg i sanning ikkje sjå kva det tener på det.

Men eg går mykje lenger: eg seier at di tyngre skattane våre er, di meir bør vi skunde oss å opne hamnene og grensene våre for utlendingen som er mindre belasta enn oss. Og kvifor? For å velte ein større del av børa vår over på han. Er det ikkje eit uomtvisteleg aksiom i samfunnsøkonomien at skattane i det lange løp fell på forbrukaren? Di fleire bytehandlar vi altså gjer, di meir vil dei utanlandske forbrukarane refundere oss av skattar som er bakte inn i varene vi sel dei; medan vi på vår side berre ville ha ei mindre tilbakebetaling å gjere til dei i så måte, sidan varene deira, etter føresetnaden vår, er mindre belasta enn våre.

Endeleg: desse tunge skattane de fører fram for å rettferdiggjere forbodssystemet, har de nokon gong spurt dykk sjølve om det ikkje er dette systemet som valdar dei? Eg skulle gjerne ha nokon til å fortelje meg kva dei store ståande hærane og dei mektige krigsflåtane skulle tene til dersom handelen var fri … Men dette vedkjem dei politiske menn,

Og lat oss ikkje, ved å gå for djupt, blande sakene deira saman med våre.