Petisjon frå lysmakarane

«Mine herrar,

De er på rett veg. De avviser dei abstrakte teoriane; overfloden, dei låge prisane rører dykk lite. De er framfor alt opptekne av lagnaden til produsenten. De vil fri han frå konkurransen utanfrå, kort sagt, de vil halde den nasjonale marknaden av til det nasjonale arbeidet.

Vi kjem for å tilby dykk eit beundringsverdig høve til å bruke dykkar … kva skal vi kalle det? dykkar teori? nei, ingenting er meir bedragersk enn teorien; dykkar doktrine? dykkar system? dykkar prinsipp? men de likar ikkje doktrinar, de avskyr system, og kva prinsipp gjeld, erklærer de at det ikkje finst nokon i samfunnsøkonomien; vi seier altså dykkar praksis, dykkar praksis utan teori og utan prinsipp.

Vi lid under den utolelege konkurransen frå ein utanlandsk rival som, etter alt å dømme, er stilt under så mykje betre vilkår enn våre for produksjon av lys, at han oversymjer vår nasjonale marknad med det til ein fabelaktig låg pris; for så snart han viser seg, stansar salet vårt, alle forbrukarane vender seg til han, og ei grein av fransk industri, med utallege forgreiningar, blir med eitt råka av den mest fullstendige stagnasjon. Denne rivalen, som ikkje er nokon annan enn sola, fører ein så innbiten krig mot oss at vi mistenkjer at han er hissa på oss av det perfide Albion (godt diplomati i våre dagar!), dess meir som han viser denne hovmodige øya omsyn han sparer seg for overfor oss.

Vi ber om at det må behage dykk å gje ei lov som påbyr stenging av alle vindauge, takvindauge, lysskjermar, utvendige skodder, vindaugslemmer, gardiner, luftevindauge, okseauge, rullegardiner, kort sagt alle opningar, hol, sprekkar og rivner som sollyset plar trengje inn i husa gjennom, til skade for dei vakre næringane vi smigrar oss med å ha gjeve landet, eit land som ikkje utan utakksemd kunne overlate oss i dag til ein så ulik kamp.

Ver så venlege, mine herrar deputerte, å ikkje ta vår oppmoding for ein satire, og avvis henne i det minste ikkje utan å høyre dei grunnane vi har å gjere gjeldande til støtte for henne.

Og for det første: dersom de stengjer, så langt det er mogleg, all tilgang for det naturlege lyset, dersom de slik skaper behovet for kunstig lys, kva næring i Frankrike vil då ikkje, ledd for ledd, bli oppmuntra?

Blir det brukt meir talg, trengst det fleire oksar og sauer, og følgjeleg vil ein sjå at kunstige enger, kjøt, ull, lêr og framfor alt gjødsel, dette grunnlaget for all rikdom i jordbruket, mangfaldiggjer seg.

Blir det brukt meir olje, vil ein sjå dyrkinga av valmue, oliventre og raps breie seg. Desse rike og utpinande plantane vil kome i rett tid til å nyte godt av den fruktbarheita som feavlen vil ha gjeve jorda vår.

Heiane våre vil bli dekte av harpikshaldige tre. Talrike bisvermar vil samle duftande skattar på fjella våre, skattar som i dag fordampar til inga nytte, lik blomane dei kjem frå. Det finst altså ikkje ei grein av jordbruket som ikkje vil få ei stor utvikling.

Det same gjeld sjøfarten: tusenvis av skip vil dra på kvalfangst, og om kort tid vil vi ha ein flåte i stand til å hevde æra til Frankrike og svare til den patriotiske ømfintlegheita hos dei underteikna petisjonærane, lyshandlarar osb.

Men kva skal vi seie om Paris-artiklane? Sjå for dykk forgyllingane, bronsane, krystallane, i form av lysestakar, lamper, lysekroner og kandelabrar, stråle i romslege magasin som dagens berre er småbutikkar ved sida av.

Ikkje eingong den fattige harpikstapparen på toppen av sanddynen sin, eller den triste gruvearbeidaren i botnen av sin svarte stoll, vil unngå å sjå løna og velferda si auke.

Tenk over det, mine herrar; og de vil bli ståande overtydde om at det kanskje ikkje finst éin franskmann, frå den rike aksjonæren i Anzin til den ringaste fyrstikkseljaren, som ikkje ville få betre kår om oppmodinga vår førte fram.

Vi ser føre oss innvendingane dykkar, mine herrar; men de vil ikkje kunne setje opp ei einaste mot oss utan å måtte gå og plukke henne opp i dei utslitne bøkene til frihandelstilhengjarane. Vi vågar å utfordre dykk til å seie eitt ord mot oss som ikkje straks vender seg mot dykk sjølve og mot prinsippet som styrer heile politikken dykkar.

Vil de seie oss at om vi tener på dette vernet, så tener ikkje Frankrike på det, fordi det er forbrukaren som må bere kostnadene?

Vi vil svare dykk:

De har ikkje lenger rett til å påkalle interessene til forbrukaren. Når han har stått i strid med produsenten, har de under alle omstende ofra han. — De har gjort det for å oppmuntre arbeidet, for å utvide området til arbeidet. Av same grunn må de gjere det igjen.

De har sjølve kome innvendinga i forkjøpet. Når ein sa til dykk: forbrukaren har interesse av fri innførsel av jern, steinkol, sesam, kveite, tekstilar. — Ja, sa de, men produsenten har interesse av at dei blir stengde ute. — Nåvel! Dersom forbrukarane har interesse av at det naturlege lyset blir sleppt inn, har produsentane interesse av at det blir forbode.

Men, sa de vidare, produsenten og forbrukaren er eitt og det same. Tener fabrikanten på vernet, vil han la jordbrukaren tene. Blømer jordbruket, vil det opne avsetningsmoglegheiter for fabrikkane. — Nåvel! Gjev de oss monopol på belysninga om dagen, vil vi for det første kjøpe store mengder talg, kol, oljer, harpiks, voks, alkohol, sølv, jern, bronse og krystall for å forsyne næringa vår, og dessutan vil vi og dei talrike leverandørane våre, blitt rike, bruke mykje og spreie velstand i alle greiner av det nasjonale arbeidet.

Vil de seie at sollyset er ei gratis gåve, og at å avvise gratis gåver ville vere å avvise sjølve rikdomen under påskot av å oppmuntre midla til å skaffe seg han?

Men pass på at de då støyter døden inn i hjartet av dykkar eigen politikk; pass på at de til no alltid har avvist det utanlandske produktet fordi det nærmar seg den gratis gåva, og dess meir di nærmare det kjem den gratis gåva. For å etterkome krava frå dei andre monopolistane hadde de berre eit halvt motiv; for å imøtekome oppmodinga vår har de eit fullstendig motiv, og å avvise oss nettopp med den grunngjevinga at vi er betre grunngjevne enn dei andre, ville vere å setje opp likninga: + × + = −; med andre ord ville det vere å hope absurditet på absurditet.

Arbeidet og naturen verkar saman, i ulike forhold etter land og klima, om å skape eit produkt. Den delen naturen bidreg med, er alltid gratis; det er delen til arbeidet som gjev produktet verdi og som blir betalt.

Dersom ein appelsin frå Lisboa blir seld for halve prisen av ein appelsin frå Paris, er det fordi ein naturleg og følgjeleg gratis varme gjer for den eine det som den andre skuldar ein kunstig og dermed kostbar varme.

Altså, når ein appelsin kjem til oss frå Portugal, kan ein seie at han blir gjeven oss halvt gratis, halvt mot betaling, eller med andre ord til halv pris samanlikna med dei frå Paris.

No er det nettopp denne halve gratisheita (orsak ordet) de bruker som argument for å stengje han ute. De seier: Korleis skulle det nasjonale arbeidet kunne stå seg i konkurransen med det utanlandske arbeidet, når det første må gjere alt og det andre berre treng å utføre halve jobben, sidan sola tek seg av resten? — Men dersom den halve gratisheita får dykk til å avvise konkurransen, korleis skulle då den heile gratisheita få dykk til å godta konkurransen? Anten er de ikkje logikarar, eller så må de, når de avviser den halve gratisheita som skadeleg for vårt nasjonale arbeid, a fortiori og med dobbelt så stor iver avvise den heile gratisheita.

Nok ein gong: når eit produkt, steinkol, jern, kveite eller tekstil, kjem til oss utanfrå, og vi kan skaffe oss det med mindre arbeid enn om vi laga det sjølve, er skilnaden ei gratis gåve som blir gjeven oss. Denne gåva er meir eller mindre betydeleg, alt etter som skilnaden er større eller mindre. Ho er ein fjerdedel, halvparten, tre fjerdedelar av verdien til produktet, dersom utlendingen berre krev tre fjerdedelar, halvparten, ein fjerdedel av betalinga av oss. Ho er så fullstendig som ho kan bli når gjevaren, slik sola gjer med lyset, ikkje krev noko av oss. Spørsmålet, og vi stiller det uttrykkeleg, er om de vil ha for Frankrike vinsten ved det gratis forbruket eller dei påståtte fordelane ved den kostbare produksjonen. Vel, men ver logiske; for så lenge de, slik de gjer, avviser utanlandsk steinkol, jern, kveite og tekstilar i forhold til kor nær prisen deira kjem null, kva inkonsekvens ville det då ikkje vere å sleppe inn sollyset, som har prisen null, heile dagen lang?»