Nasjonalt sjølvstende
«Kva gjer vi i krig om vi er avhengige av England for jern og kol?» Bastiat svarer at den avhengnaden som følgjer av handel er gjensidig, at det å isolere seg er ein start på krig, og at dei som foraktar den «simple» interessa som grunnlag for fred, gjerne stikk handa i lomma til den fattige gjennom tollen.
Mellom argumenta som blir førte fram til fordel for det restriktive systemet, må ein ikkje gløyme det som blir henta frå det nasjonale sjølvstendet.
«Kva skal vi gjere i tilfelle krig, seier ein, om vi har gjort oss avhengige av Englands godvilje for jern og kol?»
Dei engelske monopolistane let på si side ikkje vere å rope ut:
«Kva skal det bli av Storbritannia i krigstid, om det gjer seg avhengig av franskmennene for maten?»
Ein legg ikkje merke til éin ting: at den slags avhengnad som følgjer av bytet, av handelssambanda, er ein gjensidig avhengnad. Vi kan ikkje vere avhengige av utlandet utan at utlandet er avhengig av oss. Og nettopp det er sjølve kjernen i samfunnet. Å bryte naturlege samband er ikkje å setje seg i ein tilstand av sjølvstende, men i ein tilstand av isolasjon.
Og legg merke til dette: ein isolerer seg i påvente av krigen; men sjølve handlinga å isolere seg er ein start på krig. Ho gjer krigen lettare, mindre kostbar og følgjeleg mindre upopulær. Lat folka vere varige avsetnadsmoglegheiter for kvarandre; lat samband mellom dei ikkje kunne brytast utan å påføre dei den doble lidinga av mangel og overfylte lager, og dei vil ikkje lenger ha bruk for desse mektige flåtane som ruinerer dei, for desse store hærane som knuser dei; verdsfreden vil ikkje bli sett på spel av innfalla til ein Thiers eller ein Palmerston, og krigen vil forsvinne av mangel på næring, på ressursar, på motiv, på påskot og på folkeleg sympati.
Eg veit godt at ein vil klandre meg (det er dagens mote) for å leggje interessa, den simple og prosaiske interessa, til grunn for brorskapen mellom folka. Ein ville føretrekkje at han hadde prinsippet sitt i nestekjærleiken, i kjærleiken, at han til og med kravde litt sjølvfornekting, og at han, ved å gå ut over den materielle velferda til menneska, hadde forteneste av eit edelt offer.
Når skal vi då bli ferdige med desse barnslege deklamasjonane? Når skal vi endeleg vise hykleriet ut av vitskapen? Når skal vi slutte å setje denne kvalmande motseiinga mellom det vi skriv og det vi gjer? Vi piper ut, vi hånar interessa, det vil seie det nyttige, det gode (for å seie at alle folk har interesse av ein ting, er å seie at denne tingen er god i seg sjølv), som om interessa ikkje var den naudsynte, evige, uforgjengelege drivkrafta som Forsynet har gjeve ansvaret for menneskets evne til å bli fullkome! Skulle ein ikkje tru at vi alle er englar av uegennytte? Og trur ein ikkje at publikum byrjar å sjå med avsky at dette tilgjorde språket fyller nettopp dei sidene ein får dei til å betale dyrast for? Å, tilgjortheita! tilgjortheita! ho er sanneleg sjukdomen til dette hundreåret.
Kva! fordi velferd og fred er ting som høyrer saman, fordi det har behaga Gud å innstifte denne vakre harmonien i den moralske verda, vil de ikkje at eg skal beundre, at eg skal tilbe avgjerdene hans og med takksemd godta lover som gjer rettferda til vilkåret for lykka? De vil berre ha freden i den grad han går ut over velferda, og fridomen tyngjer dykk fordi han ikkje legg offer på dykk? Og kva hindrar dykk, om sjølvfornektinga har så stor tiltrekking på dykk, i å leggje litt av henne inn i dei private handlingane dykkar? Samfunnet vil vere dykk takksamt for det, for i det minste éin vil hauste frukta av det; men å ville leggje henne på menneskeslekta som eit prinsipp, er toppen av absurditet, for sjølvfornektinga til alle er offeret til alle, det er det vonde opphøgd til teori.
Men, himmelen vere takka, ein kan skrive og lese mange slike deklamasjonar utan at verda av den grunn sluttar å lyde drivkrafta si, som, anten ein vil eller ikkje, er interessa.
Når alt kjem til alt, er det ganske eigenarta å sjå kjenslene av den mest opphøgde sjølvfornekting påkalla til støtte for sjølve plyndringa. Sjå der kva denne prangande uegennyttigheita endar med! Desse mennene, så poetisk fintfølande at dei ikkje eingong vil ha freden om han er grunnlagd på den simple interessa til menneska, stikk handa i lomma til andre, og særleg til den fattige; for kva post i tolltariffen vernar den fattige? Nei, mine herrar, rå som de vil over det som høyrer dykk til, men lat også oss rå over frukta av sveitten vår, bruke henne eller byte henne som vi vil. Deklamer om sjølvoppofringa, for det er vakkert; men ver i det minste ærlege samstundes.