Meir om gjensidigheit

Herr de Saint-Cricq sa: «Er vi sikre på at utlandet vil kjøpe like mykje av oss som det sel til oss?»

Herr de Dombasle: «Kva grunn har vi til å tru at dei engelske produsentane vil kome til oss, heller enn til ein kva som helst annan nasjon på kloden, for å hente dei produkta dei måtte trenge, og det produkt for ein verdi som svarar til eksporten deira til Frankrike?»

Eg beundrar korleis menn som framfor alt kallar seg praktiske, resonnerer utanfor all praksis!

Skjer det i praksis eitt byte av hundre, av tusen, kanskje av ti tusen, som er eit direkte varebyte, produkt mot produkt? Har nokon bonde, sidan det kom pengar i verda, nokon gong sagt til seg sjølv: eg vil berre kjøpe sko, hattar, råd og undervisning av den skomakaren, den hattemakaren, den advokaten og den læraren som kjøper korn av meg for nøyaktig tilsvarande verdi? — Og kvifor skulle nasjonane leggje denne tvangen på seg sjølve?

Korleis går tinga for seg?

Lat oss tenkje oss eit folk utan samband med omverda. — Ein mann har produsert korn. Han sender det inn i det nasjonale omløpet til den høgaste kursen han kan finne, og får i byte … kva? Sølvmyntar, det vil seie tilvisingar, bongar som kan delast opp i det uendelege, og som gjer det mogleg for han òg å ta ut av det nasjonale omløpet, når han finn det for godt og opp til tilsvarande beløp, dei tinga han treng eller har lyst på. Når alt kjem til alt, ved slutten av operasjonen, vil han ha teke ut av massen nøyaktig tilsvarande det han har sendt inn i han, og i verdi vil forbruket hans nøyaktig svare til produksjonen hans.

Om bytet denne nasjonen har med omverda, er fritt, er det ikkje lenger i det nasjonale omløpet, men i det allmenne omløpet, at kvar einskild sender inn produkta sine og hentar forbruket sitt. Han treng ikkje bry seg om det han leverer til dette allmenne omløpet, blir kjøpt av ein landsmann eller ein utlending; om bongane han får, kjem frå ein franskmann eller ein engelskmann; om tinga han sidan byter desse bongane i, etter kvart som han treng dei, er laga på denne eller hi sida av Rhinen eller Pyreneane. Så mykje er sikkert at det for kvart individ er nøyaktig balanse mellom det han sender inn i og det han hentar ut av det store felles reservoaret; og om dette er sant for kvart individ, er det sant for nasjonen som heilskap.

Den einaste skilnaden mellom dei to tilfella er at i det siste står kvar einskild overfor ein større marknad for sala og kjøpa sine, og har følgjeleg større sjansar til å gjere både det eine og det andre godt.

Ein gjer denne innvendinga: Om alle slår seg saman om ikkje å ta produkta til eit bestemt individ ut av omløpet, vil han på si side ikkje kunne ta noko ut av massen. Det same gjeld eit folk.

Svar: Om dette folket ikkje kan ta noko ut av massen, vil det heller ikkje sende noko inn i han; det vil arbeide for seg sjølv. Det vil bli tvinga til å bøye seg for det de vil tvinge på det på førehand, nemleg: isolasjonen.

Og det vil vere idealet til forbodssystemet.

Er det ikkje pussig at de alt no påfører det dette systemet, av frykt for at det skal løpe risikoen for ein dag å hamne der utan dykk?