Handelsbalansen

Motstandarane våre har lagt seg til ein taktikk som ikkje kan anna enn å setje oss i forlegenheit. Legg vi fram læra vår? Dei godtek henne så ærbødig som råd. Går vi til åtak på prinsippet deira? Dei gjev det opp med verdas beste vilje; dei bed berre om éin ting, nemleg at læra vår, som dei held for sann, blir forvist til bøkene, og at prinsippet deira, som dei vedgår er feilaktig, får rå i praksisen i forretningslivet. Overlat dei handteringa av tollsatsane, og dei vil ikkje strides med dykk om teoriens område.

«Visseleg», sa herr Gauthier de Rumilly nyleg, «er det ingen av oss som vil vekkje til live att dei gamle teoriane om handelsbalansen.» — Utmerkt; men, herr Gauthier, det er ikkje nok å gje villfaringa ein øyrefik i forbifarten: ein måtte òg late vere å resonnere, straks etterpå og i to timar i strekk, som om denne villfaringa var ei sanning.

Snakk heller til meg om herr Lestiboudois. Der har vi ein konsekvent tenkjar, ein logisk argumentator. Det finst ingenting i konklusjonane hans som ikkje ligg i premissane hans: han krev ingenting av praksis som han ikkje grunngjev med ein teori. Prinsippet hans kan vere falskt, det er det som er spørsmålet. Men han har i det minste eit prinsipp. Han trur, han forkynner høgt, at dersom Frankrike gjev ti for å få femten, så taper det fem, og det er heilt naturleg at han lagar lover i samsvar med det.

«Det viktige», seier han, «er at importtalet uavlateleg stig og går over eksporttalet, det vil seie at Frankrike kvart år kjøper fleire utanlandske produkt og sel færre nasjonale produkt. Tala vitnar om det. Kva ser vi? I 1842 ser vi importen gå over eksporten med 200 millionar. Desse kjensgjerningane synest meg å prove, på det klaraste, at det nasjonale arbeidet ikkje er tilstrekkeleg verna, at vi overlèt forsyninga vår til det utanlandske arbeidet, at konkurransen frå rivalane våre undertrykkjer industrien vår. Den noverande lova synest meg å vere ei stadfesting av dette faktumet: at det ikkje er sant, slik økonomane har erklært, at ein, når ein kjøper, nødvendigvis sel ein tilsvarande del varer. Det er openbert at ein kan kjøpe, ikkje med dei vanlege produkta sine, ikkje med inntekta si, ikkje med fruktene av det varige arbeidet, men med kapitalen sin, med dei oppsamla, oppsparte produkta, dei som tener til attproduksjonen, det vil seie at ein kan bruke opp, øyde utbyttet av tidlegare sparing, at ein kan bli fattigare, at ein kan gå undergangen sin i møte, at ein kan fortære heile den nasjonale kapitalen. Det er nettopp det vi gjer. Kvart år gjev vi 200 millionar til utlandet.»

Nå vel, der har vi ein mann ein kan bli samd med. Det er ikkje noko hykleri i dette språket. Handelsbalansen blir vedkjend der rett ut. Frankrike importerer 200 millionar meir enn det eksporterer. Altså taper Frankrike 200 millionar i året. — Og botemiddelet? Det er å hindre importen. Konklusjonen er uangripeleg.

Det er altså herr Lestiboudois vi skal gå laus på, for korleis skulle ein kjempe mot herr Gauthier? Seier de til han: Handelsbalansen er ei villfaring, svarar han: Det er det eg hevda i innleiinga mi. Ropar de til han: Men handelsbalansen er ei sanning, seier han: Det er det eg slo fast i konklusjonane mine.

Den økonomiske skulen vil nok klandre meg for å argumentere med herr Lestiboudois. Å kjempe mot handelsbalansen, vil ein seie meg, er å kjempe mot ei vindmølle.

Men pass på: handelsbalansen er verken så gammal, så sjuk eller så død som herr Gauthier gjerne vil ha det til; for heile Kammeret, herr Gauthier sjølv medrekna, har med røystene sine slutta seg til teorien til herr Lestiboudois.

For ikkje å trøytte lesaren skal eg likevel ikkje gå i djupna på denne teorien. Eg nøyer meg med å setje han på prøva til kjensgjerningane.

Ein skuldar stadig prinsippa våre for berre å vere gode i teorien. Men sei meg, mine herrar, meiner de at rekneskapsbøkene til kjøpmennene er gode i praksis? Det synest meg at om det finst noko i verda som har praktisk autoritet når det gjeld å slå fast tap og forteneste, så er det den kommersielle rekneskapen. Alle kjøpmennene på jorda har vel ikkje i hundreår blitt samde om å føre bøkene sine slik at dei viser dei forteneste som tap og tap som forteneste. Sanneleg, eg vil heller tru at herr Lestiboudois er ein dårleg økonom.

No har ein kjøpmann mellom venene mine gjort to forretningar med høgst ulike resultat, og eg vart nyfiken på å samanlikne rekneskapen til kontoret i denne saka med rekneskapen til tollvesenet, slik han blir tolka av herr Lestiboudois med tilslutning frå dei seks hundre lovgjevarane våre.

Herr T… sende frå Le Havre eit skip til Dei sameinte statane, lasta med franske varer, hovudsakleg av det slaget som blir kalla Paris-artiklar, til ein sum av 200 000 franc. Det var talet som vart oppgjeve til tollen. Då lasta kom fram til New Orleans, viste det seg at ho hadde drege på seg 10 % i omkostnader og betalt 30 % i toll, slik at ho kom på 280 000 franc. Ho vart seld med 20 % forteneste, altså 40 000 franc, og gav i alt 320 000 franc, som mottakaren gjorde om i bomull. Denne bomullen måtte igjen bere 10 % i omkostnader til frakt, forsikring, provisjon osv., slik at den nye lasta, i den augneblinken ho kom inn til Le Havre, stod i 352 000 franc, og det var talet som vart ført inn i oversiktene til tollvesenet. Til slutt tente herr T… ytterlegare 20 % på denne returlasta, altså 70 400 franc; med andre ord vart bomullen seld for 422 400 franc.

Dersom herr Lestiboudois krev det, skal eg sende han eit utdrag av bøkene til herr T… Der vil han sjå oppført på kreditsida av kontoen for tap og vinning, det vil seie som forteneste, to postar, den eine på 40 000, den andre på 70 400 franc, og herr T… er fullt overtydd om at rekneskapen hans ikkje svik han på dette punktet.

Men kva seier tala som tollvesenet har samla om denne forretninga, til herr Lestiboudois? Dei fortel han at Frankrike har eksportert 200 000 franc og importert 352 000 franc; av det sluttar den ærade deputerte «at det har brukt opp og øydt utbyttet av den tidlegare sparinga si, at det er blitt fattigare, at det har gått undergangen sin i møte, at det har gjeve 152 000 franc av kapitalen sin til utlandet.»

Ei tid seinare sende herr T… eit anna skip, likeins lasta med 200 000 franc i produkt av det nasjonale arbeidet vårt. Men det ulukkelege fartøyet sokk idet det gjekk ut av hamna, og det var ikkje anna for herr T… å gjere enn å føre inn i bøkene sine to små postar, formulerte slik:

Diverse varer skuldar X fr. 200 000 for kjøp av ymse gjenstandar sende med skipet N.

Tap og vinning skuldar diverse varer fr. 200 000 for endeleg og fullstendig tap av lasta.

I mellomtida førte tollvesenet på si side opp fr. 200 000 i tabellen sin over eksport; og sidan det aldri vil få noko å føre opp overfor i tabellen over import, følgjer det at herr Lestiboudois og Kammeret vil sjå i dette forliset ei klar og rein forteneste på 200 000 franc for Frankrike.

Det er enda ei følgje å trekkje av dette, nemleg at Frankrike, ifølgje teorien om handelsbalansen, har eit ganske enkelt middel til når som helst å doble kapitalen sin. Det treng berre, etter å ha late han passere tollen, å kaste han på sjøen. I så fall vil eksporten vere lik storleiken på kapitalen; importen vil vere null og til og med umogleg, og vi vil vinne alt det havet har slukt.

Det er ein spøk, vil proteksjonistane seie. Det er umogleg at vi seier slike absurditetar. — De seier dei likevel, og kva meir er, de set dei ut i livet, de tvingar dei i praksis på medborgarane dykkar, i det minste så langt det står til dykk.

Sanninga er at ein måtte ta handelsbalansen baklengs og rekne ut den nasjonale fortenesta i utanrikshandelen ved overskotet av importen over eksporten. Dette overskotet, med frådrag av omkostnadene, utgjer den verkelege fortenesta. Men denne teorien, som er den sanne, fører rett til handelsfridomen. — Denne teorien, mine herrar, overlèt eg til dykk som alle dei andre som har vore emne for dei føregåande kapitla. Overdriv han så mykje de vil, han har ingenting å frykte frå den prøva. Gå ut frå, om det morar dykk, at utlandet overfløymer oss med alle slags nyttige varer utan å be oss om noko; at importen vår er uendeleg og eksporten vår null, eg utfordrar dykk til å prove for meg at vi blir fattigare av det.