Gjensidigheit
Ein tollsats er ei myr, eit hjulspor, ein bratt bakke, kort sagt ei hindring. Nokre innser det, men krev at fridomen skal vere gjensidig og vil forhandle handelstraktatar. Med fabelen om byane Stulta og Puera og korpsa deira av «bremsarar» viser Bastiat at dei står på prinsippet til vernet, berre litt meir inkonsekvent enn forbodstilhengjarane.
Vi har nettopp sett at alt som undervegs gjer transporten kostbar, verkar i same retning som vernet, eller, om ein heller vil, at vernet verkar i same retning som alt det som gjer transporten kostbar.
Det er altså sant å seie at ein tollsats er ei myr, eit hjulspor, eit hol i vegen, ein bratt bakke, med eitt ord, ei hindring som verkar slik at skilnaden mellom forbruksprisen og produksjonsprisen aukar. Det er like eins uomtvisteleg at ei myr, ein gjørmepøl, er verkelege vernetollsatsar.
Det finst folk (få, rett nok, men dei finst) som byrjar å forstå at hindringar, om dei så er kunstige, ikkje er mindre hindringar av den grunn, og at velferda vår har meir å vinne på fridomen enn på vernet, nettopp av same grunn som gjer at ein kanal er gunstigare for henne enn ein «sandete, stigande og brysam veg».
Men, seier dei, denne fridomen må vere gjensidig. Om vi senka skrankane våre overfor Spania utan at Spania senka sine overfor oss, ville vi openbert bli lurte. Lat oss difor inngå handelstraktatar på grunnlag av ein rettferdig gjensidigheit, lat oss gje innrømmingar for at ein skal gje oss innrømmingar, lat oss bere det offeret å kjøpe for å oppnå fordelen av å selje.
Dei som resonnerer slik, er, det er meg leitt å måtte seie dei det, anten dei veit det eller ikkje, inne på prinsippet til vernet; dei er berre litt meir inkonsekvente enn dei absolutte forbodstilhengjarane.
Eg skal vise det med følgjande fabel.
Det var ein gong, ein eller annan stad, to byar, Stulta og Puera. Dei bygde med store kostnader ein veg som knytte dei til kvarandre. Då det var gjort, sa Stulta til seg sjølv: No fløymer Puera over meg med produkta sine, det må det gjerast noko med. Følgjeleg oppretta og lønte han eit korps av Bremsarar, kalla slik fordi oppgåva deira var å leggje hindringar i vegen for vognlassa som kom frå Puera. Kort tid etter fekk Puera òg eit korps av Bremsarar.
Etter nokre hundreår, då opplysninga hadde gjort store framsteg, heva Pueras fatteevne seg så langt at byen oppdaga at desse gjensidige hindringane godt kunne vere berre gjensidig skadelege. Han sende ein diplomat til Stulta, som, bortsett frå den offisielle fraseologien, tala omtrent slik: «Vi har lagt ein veg, og no sperrar vi denne vegen. Det er absurd. Det hadde vore betre å la tinga bli som dei først var. Då hadde vi sloppe å betale først for vegen og så for sperringane. I Pueras namn kjem eg for å føreslå dykk, ikkje at vi med eitt gjev opp å leggje hindringar i vegen for kvarandre, det ville vere å handle etter eit prinsipp, og vi foraktar prinsipp like mykje som de, men at vi dempar desse hindringane noko, idet vi i den samanhengen syter for å vege dei respektive ofra våre rettferdig mot kvarandre.» — Slik tala diplomaten. Stulta bad om tid til å tenkje seg om. Han rådførte seg etter tur med fabrikantane sine og jordbrukarane sine. Til slutt, etter nokre år, erklærte han at forhandlingane var brotne.
Ved denne nyheita heldt innbyggjarane i Puera råd. Ein gammal mann (ein har alltid hatt mistanke om at han i løynd var kjøpt av Stulta) reiste seg og sa: «Hindringane Stulta har skapt, skader salet vårt, det er ei ulukke. Dei vi sjølve har skapt, skader innkjøpa våre, og det er ei anna ulukke. Den første kan vi ikkje gjere noko med, men den andre er avhengig av oss. Lat oss i det minste fri oss frå den eine, sidan vi ikkje kan bli kvitt begge. Lat oss avskaffe Bremsarane våre utan å krevje at Stulta gjer det same. Ein dag vil han nok lære å rekne betre.»
Ein annan rådsherre, ein praktisk mann med sans for fakta, fri for prinsipp og oppfostra på den gamle røynsla til forfedrane, svara: «Lat oss ikkje høyre på denne drøymaren, denne teoretikaren, denne nyskaparen, denne utopisten, denne økonomen, denne stultomanen. Vi ville vere fortapte om sperringane på vegen ikkje var godt utjamna, balanserte og avvegne mellom Stulta og Puera. Det ville vere større vanskar ved å dra enn ved å kome, og ved å eksportere enn ved å importere. Vi ville, i høve til Stulta, vere i den underlegne stillinga som Le Havre, Nantes, Bordeaux, Lisboa, London, Hamburg og New Orleans er i overfor byane ved kjeldene til Seinen, Loire, Garonne, Tajo, Themsen, Elben og Mississippi; for det er vanskelegare å gå oppover elvane enn nedover. — (Ei røyst: Byane ved munningane har hatt større framgang enn byane ved kjeldene.) — Det er ikkje mogleg. — (Den same røysta: Men slik er det.) — Nå vel, så har dei hatt framgang mot reglane.» Eit så overtydande resonnement riste forsamlinga. Talaren fullførte overtalinga ved å snakke om nasjonalt sjølvstende, nasjonal ære, nasjonal verdigheit, nasjonalt arbeid, overfløyming av produkt, tributtar, morderisk konkurranse; kort sagt, han fekk gjennomslag for at hindringane skulle haldast ved lag; og om de er nysgjerrige, kan eg føre dykk til eit visst land der de med eigne auge vil sjå vegarbeidarar og bremsarar arbeide i den beste forståing i verda, etter vedtak frå den same lovgjevande forsamlinga og på kostnad av dei same skattebetalarane, dei eine med å rydde vegen og dei andre med å sperre han.