Ei enorm oppdaging!!!

I ei tid då alle sinn er opptekne av å leite etter innsparingar i transportmidla;

I ei tid då ein, for å oppnå desse innsparingane, jamnar ut vegane, kanaliserer elvane, forbetrar dampskipa, knyter alle grensene våre til Paris med ei stjerne av jern, med atmosfæriske, hydrauliske, pneumatiske, elektriske trekksystem osv.;

I ei tid, endeleg, då eg må tru at kvar og ein med iver og ærlegdom søkjer løysinga på dette problemet:

«Å få prisen på tinga på forbruksstaden til å nærme seg så mykje som råd den prisen dei har på produksjonsstadene;»

Då ville eg rekne meg skuldig overfor landet mitt, overfor hundreåret mitt og overfor meg sjølv, om eg lenger heldt hemmeleg den vedunderlege oppdaginga eg nettopp har gjort.

For kor ordtaksaktige illusjonane til oppfinnaren enn måtte vere, har eg den fullstendigaste vissa om å ha funne eit ufeilbarleg middel til å få produkta frå heile verda til å kome til Frankrike, og omvendt, med ein monaleg prisreduksjon.

Ufeilbarleg! og det er berre éin av fordelane ved den forbløffande oppfinninga mi.

Ho krev verken planar, kostnadsoverslag, forundersøkingar, ingeniørar, maskinistar, entreprenørar, kapital, aksjonærar eller statsstøtte!

Ho fører ikkje med seg nokon fare for forlis, eksplosjonar, samanstøytar, brann eller avsporing!

Ho kan setjast ut i livet frå den eine dagen til den neste!

Endeleg, og dette vil utan tvil tilrå henne for publikum: ho vil ikkje belaste budsjettet med éin centime; tvert imot. — Ho vil ikkje utvide embetsverket og krava frå byråkratiet; tvert imot. — Ho vil ikkje koste nokon fridomen; tvert imot.

Det er ikkje tilfellet som har gjeve meg oppdaginga mi, det er iakttakinga. Eg må her fortelje korleis eg vart leidd til henne.

Eg hadde altså dette spørsmålet å løyse:

«Kvifor kostar ein ting som er laga i Brussel, til dømes, meir når han er komen til Paris?»

No tok det ikkje lang tid før eg la merke til at det kjem av at det mellom Paris og Brussel finst hindringar av fleire slag. Først er det avstanden; han kan ein ikkje leggje bak seg utan møde, utan tap av tid; og ein må anten underkaste seg han sjølv eller betale for at ein annan gjer det. Dinest kjem elvar, myrar, ujamner i terrenget, søle: alt saman vanskar som må overvinnast. Det klarer ein ved å leggje vegbaner, byggje bruer, bryte vegar, minske motstanden med brustein, jernskjener osv. Men alt dette kostar, og den transporterte gjenstanden må bere sin del av utgiftene. Dessutan er det tjuvar langs vegane, noko som krev eit gendarmeri, eit politi osv.

No er det mellom desse hindringane éi som vi sjølve har kasta, og med store kostnader, mellom Brussel og Paris. Det er menn som ligg i bakhald langs grensa, væpna til tennene og med oppdrag å leggje vanskar i vegen for transporten av varer frå det eine landet til det andre. Ein kallar dei tollarar. Dei verkar nøyaktig i same retning som søla og hjulspora. Dei seinkar, dei hemmar, dei medverkar til denne skilnaden vi har lagt merke til mellom produksjonsprisen og forbruksprisen, ein skilnad som det er vårt problem å redusere mest mogleg.

Og dermed er problemet løyst. Set ned tollsatsen.

— Då vil de ha bygd Nordbanen utan at det har kosta dykk noko. Langt derifrå: de vil spare store løningar, og de vil frå første dag byrje med å putte ein kapital i lomma.

Sanneleg, eg spør meg korleis det har kunna kome nok forskrudde innfall inn i hjernane våre til å få oss til å betale mange millionar for å øydeleggje dei naturlege hindringane som ligg mellom Frankrike og utlandet, og samstundes betale mange andre millionar for å erstatte dei med kunstige hindringar som har nøyaktig dei same verknadene, slik at, når den skapte hindringa og den øydelagde hindringa opphevar kvarandre, går tinga som før, og det som blir att av operasjonen, er ei dobbel utgift.

Eit belgisk produkt er verdt 20 fr. i Brussel, og, levert i Paris, 30, på grunn av transportkostnadene. Det tilsvarande produktet frå parisisk industri er verdt 40 fr. Kva gjer vi?

Først legg vi ein toll på minst 10 fr. på det belgiske produktet, for å heve kostprisen i Paris til 40 fr., og vi betaler talrike oppsynsmenn for at det ikkje skal sleppe unna denne tollen, slik at det undervegs blir belasta med 10 fr. for transporten og 10 fr. for avgifta.

Når det er gjort, resonnerer vi slik: denne transporten frå Brussel til Paris, som kostar 10 fr., er svært dyr. Lat oss bruke to eller tre hundre millionar på jernbaner, så reduserer vi han til det halve. — Openbert er alt vi vil ha oppnådd, at det belgiske produktet vil bli selt i Paris for 35 fr., nemleg:

No! ville vi ikkje ha nådd det same resultatet ved å senke tollsatsen til 5 fr.? Vi ville då ha:

Og denne framgangsmåten ville ha spart oss dei 200 millionane jernbanen kostar, pluss utgiftene til tolloppsyn, for dei må minke etter kvart som oppmuntringa til smugling minkar.

Men, seier ein, tollen er naudsynt for å verne den parisiske industrien. — Lat gå; men då må de ikkje øydeleggje verknaden av han med jernbanen dykkar.

For om de framleis vil at det belgiske produktet skal kome på 40 fr., som det parisiske, må de heve tollen til 15 fr. for å få:

Då spør eg kva nytten av jernbanen er, i dette hendseendet.

Ærleg tala, er det ikkje noko audmjukande for det nittande hundreåret å bu til for komande tider skodespelet av slike barnaktige påfunn, utførte med uforstyrreleg alvor? Å bli lurt av andre er alt lite fornøyeleg; men å bruke det veldige representative apparatet til å lure seg sjølv, til å lure seg sjølv dobbelt, og det i eit spørsmål om teljing, det er noko som er vel eigna til å dempe litt av stoltheita til opplysningshundreåret.