Differensierte tollsatsar
Ein liten fabel: ein vinbonde frå Gironde blir tilboden femten buntar garn av ein belgiar og tjue av ein engelskmann for det same vinfatet, og tollaren tvingar han til å ta dei femten. Bastiat lèt bonden sjølv stille spørsmålet vernesystemet aldri svarer på: korleis kan ein bli fattigare av å få meir?
Ein fattig bonde frå Gironde hadde med kjærleik dyrka fram ein vinstokk. Etter mykje slit og strev hadde han endeleg den lykka å hauste eit fat vin, og han gløymde at kvar dròpe av denne dyrebare nektaren hadde kosta panna hans ein dròpe sveitte. «Eg skal selje det,» sa han til kona si, «og for pengane skal eg kjøpe garn som du kan lage brureutstyret til dotter vår av.» — Den ærlege landsmannen dreg til byen, og der møter han ein belgiar og ein engelskmann. Belgiaren seier til han: Gjev meg vinfatet Dykkar, så skal eg gje Dykk femten buntar garn i byte. Engelskmannen seier: Gjev meg vinen Dykkar, så skal eg gje Dykk tjue buntar garn; for vi engelskmenn spinn billegare enn belgiarane. Men ein tollar som stod der, seier: Gode mann, byt med belgiaren om De synest det er bra, men eg har fått i oppdrag å hindre Dykk i å byte med engelskmannen. Kva! seier bonden, vil De at eg skal nøye meg med femten buntar garn frå Brussel, når eg kan få tjue frå Manchester? — Ganske visst; ser De ikkje at Frankrike ville tape om De fekk tjue buntar i staden for femten? — Eg har vanskeleg for å forstå det, sa vinbonden. — Og eg for å forklare det, svara tollaren; men saka er sikker: for alle deputerte, ministrar og avisskrivarar er samde om dette punktet, at di meir eit folk får i byte for ei gjeven mengd av produkta sine, di fattigare blir det. Han måtte slå til med belgiaren. Dottera til bonden fekk berre tre fjerdedelar av brureutstyret sitt, og desse gode menneska går framleis og lurer på korleis det kan ha seg at ein ruinerer seg ved å ta imot fire i staden for tre, og kvifor ein er rikare med tre dusin serviettar enn med fire dusin.